Bà Sáu ở cuối hẻm hay giúp người. Ai ốm bà nấu cháo mang qua, ai khó bà cho mượn tiền, đám giỗ nhà ai bà cũng qua phụ từ sáng sớm. Ai cũng khen bà tốt. Nhưng có một điều lạ: bà giúp xong hay kể. Gặp ai bà cũng kể hôm qua bà cho nhà đó bao nhiêu, bà thức khuya nấu cháo cho ai. Kể riết, người ta nghe mà ngán. Có người nói sau lưng: giúp thì giúp, kể làm gì, kể hoài nghe như đòi nợ.
Bà Sáu nghe được câu đó thì buồn lắm. Bà nghĩ mình làm việc tốt, sao người ta còn nói mình. Bà không biết rằng cái làm mất đi cái tốt không phải là việc bà làm, mà là cái tâm kể công sau khi làm. Giúp người rồi kể công thì việc giúp vẫn có ích cho người nhận, nhưng lòng mình thì không còn nhẹ nữa. Mình giúp một mà kể mười, thì cái phước của việc giúp cũng bị cái kể đó làm vơi đi.
Sách Phật Học Tinh Hoa của cụ Nguyễn Duy Cần có giảng một ý rất hay về bố thí. Bố thí mà không trụ tướng là bố thí mà chẳng thấy có mình là người bố thí, cũng chẳng thấy có người được mình bố thí. Giảng thêm rằng, hành động bố thí của bậc đã giải thoát giống như mặt trời chiếu sáng vạn vật mà không hay rằng mình chiếu sáng, cũng không chiếu sáng cho riêng ai. Mặt trời đâu có kể công với cây cỏ. Nó cứ chiếu thôi.
Nghe thì cao, nhưng đem xuống đời thường thì rất gần. Giúp người mà không kể công, nghĩa là giúp xong thì buông. Buông cái việc mình vừa làm, buông luôn cái ý nghĩ người ta phải nhớ ơn mình. Người ta nhớ ơn hay không là chuyện của người ta. Mình giúp là vì lúc đó mình thấy nên giúp, thấy người ta cần, tay mình làm được. Thế thôi. Giúp xong thì lòng nhẹ như chưa làm gì.
Niệm Phật có thể giúp giữ được cái tâm đó. Trước khi giúp, niệm vài câu để nhắc mình: mình giúp vì thương, không phải vì muốn được khen. Sau khi giúp, niệm vài câu để buông xuống. Niệm xong thì đi làm việc khác, đừng ngồi đó mà đếm xem mình vừa giúp được bao nhiêu, người ta có biết không, có ai khen không. Cái đếm đó chính là cái làm cho việc thiện nặng lên. Việc thiện mà nặng thì không còn là thiện nữa, nó thành một món nợ mình đòi người khác phải trả bằng lời khen.
Có người hỏi: vậy giúp người mà không cho ai biết thì có ích gì. Có ích chứ. Người nhận được giúp thì vẫn được giúp, cái đó không mất đi đâu. Cái mất đi chỉ là tiếng khen. Mà tiếng khen thì có ăn được đâu. Người thật sự cần giúp là người đang khó, không phải là cái tai của mình đang thèm nghe khen. Giúp âm thầm thì lòng mình yên hơn nhiều. Yên vì không phải trông chờ ai ghi nhận. Yên vì không sợ ai quên ơn.
Cũng đừng vì sợ kể công mà không giúp nữa. Có người nghe giảng xong thì nghĩ: giúp mà kể thì mất phước, thôi khỏi giúp cho chắc. Như vậy là hiểu sai. Không giúp thì còn tệ hơn. Giúp mà còn kể công vẫn hơn là thấy người khó mà quay mặt đi. Cứ giúp đi, rồi tập buông dần. Hôm nay kể mười câu, mai kể năm câu, mốt không kể nữa. Tu là tập dần, không ai bỏ được cái tâm kể công trong một ngày.
Bà Sáu sau này nghe giảng, bà tập niệm Phật mỗi lần giúp ai xong. Giúp xong, bà niệm thầm vài câu rồi đi về, không ghé nhà ai kể nữa. Ban đầu bà thấy ngứa miệng lắm, muốn kể mà phải nén lại. Dần dần bà quen. Bà nói: lạ lắm, từ ngày không kể nữa, tôi thấy mình vui hơn. Trước đây giúp xong mà cứ chờ người ta khen, không ai khen thì bực. Giờ giúp xong là xong, lòng nhẹ tênh. Người ta vẫn quý bà, mà quý hơn trước, vì bà giúp mà không làm ai thấy nặng nề.
Làm việc thiện cũng như niệm Phật vậy. Cứ làm, cứ niệm, rồi buông. Đừng ôm lấy việc mình làm mà khoe khắp nơi. Mặt trời chiếu sáng mà không kể công, thì mình giúp người cũng tập như vậy. Giúp xong thì niệm một câu Phật hiệu, buông xuống, đi tiếp. Lòng nhẹ thì việc thiện mới thật sự là thiện.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư