Người mới tập quán tưởng cõi Cực Lạc, thường gặp một cái khó: quán từng món thì được, mà gộp lại thì rối. Quán mặt trời lặn thì chỉ thấy mặt trời. Quán nước thì chỉ thấy nước. Quán đất, quán cây, quán ao, mỗi phép quán là một bức tranh riêng. Tới lúc muốn thấy toàn cảnh cõi Cực Lạc, trong đầu mình chỉ có mấy mảnh rời rạc, không ráp lại được với nhau. Như người có nhiều tấm hình đẹp, mà không biết xếp thành một album.
Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, Đức Phật dạy phép quán thứ sáu để giải quyết đúng cái khó này. Đó là phép tổng quán. Sau khi đã quán riêng từng món, hành giả gom tất cả lại, nhìn một lượt. Kinh nói: pháp tưởng này thành rồi, gọi là thô thấy Cực Lạc thế giới bửu thọ, bửu địa, và bửu trì, đây là tổng quán tưởng, gọi là pháp quán thứ sáu.
Tổng quán là nhìn chung. Bửu thọ là cây báu, bửu địa là đất báu, bửu trì là ao báu. Nhìn một lượt ba thứ báu đó, cộng với lầu báu nữa, thành một bức tranh đầy đủ. Kinh tả rằng: trong quốc độ Cực Lạc diệu bửu ấy, mỗi mỗi khu vực có năm trăm ức lầu báu. Trong lầu các ấy có vô lượng chư Thiên nhóm họp làm âm nhạc. Có nhạc khí treo giữa hư không, như tràng báu Trời, chẳng đánh tự kêu. Trong các âm thanh ấy, đều diễn nói niệm Phật, niệm pháp, niệm Tỳ Kheo Tăng.
Lầu báu trong cõi Cực Lạc không giống nhà cửa ở đời mình. Nhà ở đời mình, xây bằng gạch, bằng gỗ, ở lâu thì cũ, mưa thì dột. Lầu báu ở Cực Lạc, mỗi khu vực có năm trăm ức tòa, làm bằng bảy báu, sáng đẹp không kể hết. Trong lầu có chư Thiên nhóm họp, có nhạc trời. Nhạc cụ treo giữa hư không, không ai đánh mà tự kêu, tiếng nhạc vang lên đều nói pháp. Nghe nhạc mà cũng nghe được pháp, đó là điều lạ của cõi Cực Lạc. Ở đời mình, nghe nhạc chỉ để vui tai. Ở Cực Lạc, nghe nhạc là nghe pháp.
Vì sao phải có phép tổng quán? Vì tâm người tu cần một bức tranh toàn cảnh để an trụ. Quán từng món riêng lẻ, tâm mình cứ nhảy từ món này sang món khác, không dừng lại được. Hôm nay quán cây, mai quán ao, mốt quán đất, tâm cứ chạy vòng vòng. Tổng quán gom tất cả lại thành một chỗ. Như người ngắm một khu vườn, thay vì nhìn từng cái cây, từng luống hoa riêng lẻ, mình lùi lại một bước, nhìn cả khu vườn. Nhìn vậy, tâm mới yên, mới thấy được cái đẹp chung của toàn cảnh.
Kinh nói: nếu thấy như vậy thì trừ vô lượng ức kiếp cực trọng ác nghiệp, sau khi mạng chung, quyết định sanh nước Cực Lạc. Quán đây gọi là chánh quán, nếu quán khác thì gọi là tà quán. Chánh quán là quán đúng như kinh dạy, quán đủ các món, quán thành một bức tranh. Tà quán là quán lệch, quán thiếu, hoặc tự mình tưởng thêm những thứ kinh không nói. Cho nên người tu Tịnh Độ hay nhắc nhau: quán thì phải theo kinh, không được tự chế. Kinh nói có lầu báu thì tưởng lầu báu, kinh nói có nhạc trời thì tưởng nhạc trời. Đừng tưởng thêm, đừng tưởng bớt.
Người mới tập tổng quán, không cần tưởng hết năm trăm ức lầu báu. Chỉ cần tưởng một góc nhỏ thôi. Tưởng một tòa lầu báu đứng bên ao sen, xung quanh là cây báu, dưới chân là đất báu. Tưởng có tiếng nhạc nhẹ từ trên trời vọng xuống, tiếng nhạc ấy nhắc mình niệm Phật. Một góc nhỏ như vậy, tưởng rõ ràng, còn hơn tưởng cả cõi Cực Lạc mà mờ mịt. Rõ một góc, rồi mở rộng dần. Hôm nay một tòa lầu, mai thêm một hàng cây, mốt thêm một ao nước. Bức tranh lớn lên từ từ, theo sức tưởng của mình.
Tập tổng quán cũng giống như dọn một căn phòng. Ban đầu, đồ đạc ngổn ngang khắp nơi. Mình dọn từng món, xếp từng thứ vào chỗ của nó. Dọn xong, căn phòng trở nên gọn gàng, thoáng đãng. Tâm mình cũng vậy. Lúc chưa quán, trong đầu đủ thứ chuyện lộn xộn. Quán từng món, rồi gom lại thành một bức tranh, tâm mình cũng trở nên gọn gàng, an trụ. Bức tranh Cực Lạc trong tâm mình, chính là căn phòng gọn gàng đó.
Tối nay, mình thử ngồi năm phút, tưởng một góc cõi Cực Lạc. Một tòa lầu báu nhỏ, một ao sen, vài cây báu, tiếng nhạc nhẹ như từ xa vọng lại. Không cần tưởng nhiều, chỉ cần tưởng rõ. Thấy được một góc, là thấy được cả cõi. Vì cõi Cực Lạc vốn là một, nhìn đâu cũng thấy pháp, nghe đâu cũng nghe tiếng niệm Phật.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư