Có người cả đời làm ác, đến lúc sắp chết mới biết sợ. Có người hỏi: Người như vậy, niệm Phật có còn kịp không? Phật có cứu người như vậy không? Hay là đã muộn rồi?
Câu hỏi này, Kinh Quán Vô Lượng Thọ trả lời bằng phép quán cuối cùng, phép quán thứ mười sáu. Và câu trả lời là một trong những đoạn cảm động nhất của cả bộ kinh: Mười tiếng niệm lúc cuối đời, vẫn kịp.
Đức Phật dạy bà Vi Đề Hi về ba bậc hạ phẩm.
Người hạ phẩm thượng sanh là người tạo nhiều nghiệp ác, không biết hổ thẹn, nhưng không hủy báng kinh điển Đại Thừa. Lúc lâm chung, gặp thiện tri thức vì họ mà nói tên các kinh Đại Thừa. Nghe tên kinh như vậy, trừ được ngàn kiếp tội nặng. Thiện tri thức lại bảo: Hãy chắp tay, xưng Nam Mô A Di Đà Phật. Do xưng danh hiệu Phật, trừ được năm mươi ức kiếp tội sanh tử. Lúc ấy, Phật A Di Đà liền sai Hóa Phật, Hóa Quán Âm, Hóa Thế Chí đến trước hành giả, khen rằng: Này thiện nam tử, vì ngươi xưng danh hiệu Phật, các tội tiêu diệt, ta đến rước ngươi. Hành giả nghe rồi, thấy ánh sáng của Hóa Phật chiếu sáng cả nhà. Thấy rồi hoan hỉ, mạng chung, ngồi hoa sen báu, theo sau Hóa Phật, sanh trong ao báu Cực Lạc. Qua bốn mươi chín ngày, hoa sen mới nở. Lúc hoa nở, Quán Âm và Thế Chí phóng ánh sáng lớn, đứng trước người ấy, vì người ấy nói kinh điển Đại Thừa thâm sâu. Người ấy nghe rồi, tin hiểu, phát tâm Vô Thượng Bồ Đề. Qua mười tiểu kiếp, đủ trăm pháp minh môn, được vào bậc Sơ Địa.
Người hạ phẩm trung sanh là người hủy phạm ngũ giới, bát giới, Cụ Túc giới, trộm của Tăng, nói pháp không thanh tịnh, không biết hổ thẹn, dùng ác nghiệp trang sức cho mình. Người tội như vậy, lửa địa ngục đồng thời hiện đến. Gặp thiện tri thức, vì lòng đại từ bi, khen nói oai đức của Phật A Di Đà, rộng khen ánh sáng thần lực của Phật, cũng tán dương Giới, Định, Huệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến. Người ấy nghe rồi, trừ tám mươi ức kiếp tội sanh tử. Lửa mạnh địa ngục biến thành gió mát, thổi các hoa trời bay đến. Trên hoa đều có Hóa Phật, Hóa Bồ Tát tiếp rước người ấy. Chỉ trong một niệm, liền sanh trong hoa sen nơi ao báu Cực Lạc. Qua sáu kiếp, hoa sen mới nở. Quán Âm và Thế Chí dùng tiếng Phạm an ủi người ấy, vì người ấy mà nói kinh điển Đại Thừa thâm sâu. Nghe pháp rồi, người ấy liền phát tâm Vô Thượng Bồ Đề.
Còn người hạ phẩm hạ sanh là người tạo tội ngũ nghịch, thập ác, đủ các điều bất thiện. Người ngu như vậy, do ác nghiệp phải đọa ác đạo, trải qua nhiều kiếp chịu khổ vô cùng. Lúc lâm chung, gặp thiện tri thức dùng nhiều lời an ủi, vì người ấy mà nói diệu pháp, dạy bảo niệm Phật. Người ấy bị khổ bức bách, không rảnh để niệm được. Thiện hữu bảo rằng: Nếu ngươi không niệm Phật được, thì ngươi xưng danh hiệu Phật A Di Đà. Chí tâm khiến tiếng xưng danh không dứt, đủ mười niệm. Nên xưng như vầy: Nam Mô A Di Đà Phật. Do xưng danh hiệu Phật, trong mỗi niệm trừ tám mươi ức kiếp tội sanh tử. Lúc mạng chung, thấy hoa sen vàng như mặt trời ở trước mặt. Chỉ trong một niệm, liền được vãng sanh Cực Lạc, ở trong hoa sen đủ mười hai đại kiếp, hoa sen ấy mới nở. Quán Âm và Thế Chí dùng âm thanh đại bi, vì người ấy diễn nói thật tướng các pháp, nói pháp trừ diệt tội. Người ấy nghe pháp rồi, rất vui mừng, liền phát tâm Vô Thượng Bồ Đề.
Ba bậc hạ phẩm, tội nặng dần. Nhưng cả ba đều có chung một điểm: đến lúc cuối, gặp được thiện tri thức, và chịu xưng danh hiệu Phật. Chỉ cần như vậy thôi.
Có người nghe xong sẽ hỏi: Vậy thì cứ làm ác cả đời, đến cuối đời niệm mười tiếng là xong sao? Không phải vậy. Kinh nói rõ: người hạ phẩm hạ sanh, lúc lâm chung, bị khổ bức bách, không rảnh để niệm được. Niệm mười tiếng, nghe thì dễ, nhưng lúc sắp chết, đau đớn, hoảng loạn, tâm trí rối bời, niệm được mười tiếng không dứt là chuyện rất khó. Không phải ai cũng làm được. Người nào làm được, là vì trong tâm họ còn một chút thiện căn, còn biết nghe lời thiện tri thức, còn chịu mở miệng xưng danh hiệu Phật. Còn người nào đến lúc ấy vẫn cứng đầu, vẫn không chịu niệm, thì không ai cứu được.
Hơn nữa, hãy nhìn cái giá phải trả. Người hạ phẩm hạ sanh, về được Cực Lạc, nhưng phải ở trong hoa sen đủ mười hai đại kiếp, hoa mới nở. Mười hai đại kiếp là thời gian dài không thể tưởng tượng. Trong khi người thượng phẩm, chỉ trong khoảng khảy ngón tay đã thấy Phật. Cùng về một cõi, nhưng một người thấy Phật ngay, một người phải chờ mười hai đại kiếp mới thấy Phật. Làm ác cả đời rồi mới niệm, không phải là không được cứu. Nhưng phải chờ rất lâu.
Phép quán thứ mười sáu không phải để khuyến khích người ta làm ác. Phép quán này là để nói với người đang tuyệt vọng: Dù ngươi đã làm sai cả đời, cửa vẫn chưa đóng. Chỉ cần ngươi còn chịu quay đầu, còn chịu mở miệng niệm một câu, Phật vẫn đến rước. Đây là lòng từ bi cuối cùng, dành cho người ở bước đường cùng.
Trong đời, có người từng lầm lỗi, rồi cả đời mang mặc cảm: Tôi đã làm nhiều điều xấu, chắc Phật không nhận tôi. Nghe phép quán thứ mười sáu, người ấy sẽ hiểu: Phật không bỏ ai. Kẻ tạo tội ngũ nghịch, thập ác, lúc cuối đời niệm mười tiếng, còn được về. Huống chi mình, tội chưa đến mức ấy, niệm Phật bao nhiêu năm nay, sao lại không có phần?
Nhưng cũng đừng đợi đến lúc cuối đời mới niệm. Mười tiếng lúc cuối đời là phao cứu sinh, không phải là kế hoạch sống. Người khôn thì tập niệm từ bây giờ, để lúc lâm chung, câu niệm đã quen miệng, quen tâm, không cần ai nhắc cũng tự niệm được. Người dại thì đợi đến lúc sắp chết mới niệm, lúc ấy đau quá, sợ quá, không niệm nổi, thì ai nhắc cũng vô ích.
Mười sáu phép quán, đến đây là hết. Từ mặt trời lặn, nước trong, đất báu, cây báu, ao báu, đến tòa sen, thân Phật, hai Bồ Tát, thân mình ngồi trong hoa sen, tưởng chung, ba phẩm thượng, ba phẩm trung, ba phẩm hạ. Tất cả gom lại thành một con đường: Từ người mới tập tưởng, đến người giữ giới, người hiếu thảo, người tội lỗi, ai cũng có một chỗ. Chỉ cần một điều: chịu niệm Phật, và nguyện về Cực Lạc.
Bà Vi Đề Hi cùng năm trăm thị nữ nghe Phật nói về mười sáu phép quán, liền thấy được cõi Cực Lạc rộng lớn, thấy thân Phật A Di Đà và hai Bồ Tát, lòng rất hoan hỉ, khen chưa từng có. Vi Đề Hi bỗng đại ngộ, được Vô Sanh Nhẫn. Năm trăm thị nữ phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, nguyện sanh Cực Lạc. Đức Phật thọ ký, tất cả đều sẽ vãng sanh.
Mười sáu phép quán kết thúc như vậy: không phải bằng một lý thuyết, mà bằng một sự thấy. Thấy rồi, tin rồi, nguyện rồi, thì về.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư