Trưa hè, nắng gắt. Tiếng ve kêu râm ran trên cây. Người ta nằm võng, nghe ve kêu, lòng bồn chồn. Ve kêu to quá. Ve kêu hoài không dứt. Sao không im đi một chút cho người ta ngủ.
Tiếng ve vốn chỉ là tiếng ve. Nhưng khi lòng đang bực, tiếng ve thành tiếng ồn. Khi lòng đang yên, tiếng ve thành tiếng nhạc. Cái khác nhau không nằm ở con ve. Cái khác nhau nằm ở cái lòng đang nghe.
Trong một cuốn sách viết về người Việt và kinh Dịch, có câu rằng chỉ cần có tỉnh thức, chỉ cần thở và cười trong bình an và chánh niệm, thì con người đã khác rồi. Chánh niệm khi nghe, nghĩa là nghe cho trọn một tiếng, mà không đuổi theo nó, không ghét nó, không muốn nó khác đi.
Thử nằm nghe ve kêu mà không phán xét. Tiếng ve lên cao. Tiếng ve xuống thấp. Tiếng ve râm ran rồi ngưng một lúc, rồi lại râm ran. Nghe như vậy, không cần thích, không cần ghét. Chỉ nghe thôi. Nghe một lúc, tự nhiên lòng dịu lại. Ve vẫn kêu. Nhưng lòng không còn chống lại tiếng ve nữa.
Nghe mà không đuổi theo, nghe có vẻ dễ. Nhưng làm mới thấy khó. Tai vừa nghe tiếng ve, đầu đã chạy đi. Nghĩ tới chuyện nóng. Nghĩ tới chuyện tiền điện tăng. Nghĩ tới chuyện mai đi làm. Tiếng ve vẫn ở đây. Đầu đã đi đâu mất. Đưa đầu trở về với tiếng ve, lần này qua lần khác. Đó chính là bài tập.
Tiếng ve chỉ kêu vào mùa hè. Hết hè, ve im. Năm sau ve lại kêu. Đời người cũng vậy. Có những âm thanh, có những con người, có những mùa trong đời, chỉ tới một lần rồi đi. Lúc còn nghe được tiếng ve, hãy nghe cho trọn. Lúc còn được nằm võng trưa hè, hãy nằm cho trọn. Đừng để lòng bực bội lấy mất một buổi trưa hè đẹp.
Có người già nghe tiếng ve mà nhớ tuổi thơ. Nhớ những trưa hè trốn ngủ, đi bắt ve. Nhớ cây phượng trước sân trường. Nhớ bạn bè ngày xưa. Tiếng ve gợi lại cả một thời. Nghe ve mà nhớ, không sao. Nhớ rồi, thở một hơi, trở về với tiếng ve đang kêu lúc này. Quá khứ đẹp thì giữ trong lòng. Hiện tại đang có thì sống cho trọn.
Trưa hè, ve kêu, gió thổi, lá xào xạc. Người ta nằm võng, thở đều, nghe cho trọn. Một buổi trưa như vậy, ngủ cũng ngon, thức cũng yên. Không cần đi đâu xa. Không cần tìm chốn vắng. Chỉ cần nghe mà không đuổi theo.
Nghe tiếng ve còn dạy mình biết lắng nghe người khác. Nhiều người nghe người khác nói mà lòng đã chạy đi chỗ khác. Nghe mà không nghe. Nghe để trả lời, chứ không phải nghe để hiểu. Nghe tiếng ve mà không đuổi theo, tập được rồi, thì nghe người khác nói cũng sẽ khác. Nghe cho trọn một câu. Nghe cho hết ý người ta. Không ngắt lời. Không phán xét giữa chừng. Nghe như vậy, người nói sẽ cảm thấy được tôn trọng. Người nghe cũng hiểu hơn.
Có người nghe tiếng ve mà thấy ồn, vì trong lòng đang có nhiều tiếng ồn khác. Tiếng lo tiền. Tiếng lo việc. Tiếng lo con cái. Bao nhiêu tiếng ồn trong đầu, gặp tiếng ve ngoài tai, thành ra ồn gấp đôi. Muốn nghe ve cho yên, phải lắng tiếng ồn trong lòng xuống trước. Thở một hơi. Thả vai xuống. Nghe ve. Chỉ nghe ve thôi. Tiếng ồn trong lòng nhỏ dần. Tiếng ve ngoài tai cũng nhỏ dần. Không phải ve kêu nhỏ đi. Mà lòng đã yên lại.
Mùa hè nào ve cũng kêu. Nhưng mỗi mùa hè, người nghe đã khác. Năm nay nghe ve, lòng mình ra sao. Năm sau nghe ve, lòng mình ra sao. Tiếng ve là thước đo của lòng. Lòng yên, ve kêu thành nhạc. Lòng rối, ve kêu thành ồn. Nghe ve, biết lòng mình. Biết lòng mình, mới biết cách chăm lòng mình. Một tiếng ve, một buổi trưa, một hơi thở. Đủ để biết lòng mình đang ở đâu.
Chiều xuống, ve kêu nhỏ dần. Nắng nhạt dần. Người ta ngồi dậy, đi vào nhà, nấu bữa cơm chiều. Tiếng ve vẫn còn đó, nhỏ thôi, xa thôi. Lòng cũng nhẹ thôi, yên thôi. Một mùa hè, một tiếng ve, một hơi thở. Đủ rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư