🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Vọng tưởng không sanh: thiền khi đầu óc cứ chạy không ngừng

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Có những đêm, mình nằm xuống mà đầu không chịu nằm xuống theo. Chuyện hôm nay chưa xong. Chuyện ngày mai chưa tới. Chuyện năm ngoái bỗng dưng quay lại. Ý nghĩ này chưa dứt, ý nghĩ khác đã tới. Mình bảo đầu thôi nghĩ đi, mà đầu không nghe. Càng bảo thôi, nó càng nghĩ nhiều hơn. Tới khi ngủ thiếp đi vì mệt, sáng dậy vẫn thấy đầu nặng như chưa ngủ.

Kinh Pháp Ấn có một câu rất hay: một khi vọng tưởng không sanh thì sẽ được giải thoát. Vọng tưởng là những ý nghĩ lang thang, không mời mà đến. Nó sanh ra liên tục, như cỏ mọc sau mưa. Mình không mời nó, mà nó cứ đến. Mình đuổi nó, mà nó cứ quay lại. Vậy thì làm sao để nó không sanh?

Trước hết, cần hiểu rõ: vọng tưởng không sanh, không có nghĩa là đầu óc trống rỗng. Người sống mà đầu trống rỗng thì không phải là thiền, mà là đờ đẫn. Vọng tưởng không sanh có nghĩa là ý nghĩ đến, mình thấy nó đến, nhưng mình không chạy theo nó. Nó đến như một vị khách gõ cửa. Mình mở cửa, thấy khách, chào khách, rồi khép cửa lại. Khách không vào nhà ngồi luôn. Mình không đuổi khách bằng gậy gộc. Mình chỉ không mời khách ở lại.

Nhưng mình thường làm ngược lại. Ý nghĩ vừa đến, mình đã mời nó vào. Nó kể chuyện hôm qua, mình ngồi nghe. Nó kể chuyện ngày mai, mình ngồi nghe tiếp. Nghe xong chuyện này, nó kể chuyện khác. Tới khi nhìn lại, đã hết cả buổi tối. Mình tưởng mình đang suy nghĩ. Thật ra, mình đang bị ý nghĩ dắt đi. Người dắt và người bị dắt, đều là mình. Chỉ khác là một bên dắt, một bên đi theo mà không hay.

Thử một cách khác. Khi ý nghĩ đến, đừng vội nghe nó kể. Chỉ gọi tên nó. À, đây là ý nghĩ lo lắng. À, đây là ý nghĩ giận dữ. À, đây là ý nghĩ tiếc nuối. Gọi tên xong, trở về với hơi thở. Thở vào, biết thở vào. Thở ra, biết thở ra. Ý nghĩ có thể vẫn ở đó. Nhưng mình không còn ngồi nghe nó kể nữa. Mình đang thở. Nó ở ngoài cửa. Nó gõ, mình nghe tiếng gõ, nhưng mình không mở.

Có người sẽ nói: làm vậy thì ý nghĩ có biến mất không? Có khi biến mất. Có khi không. Nhưng điều quan trọng không phải là nó biến mất. Điều quan trọng là mình không còn bị nó kéo đi. Giống như tiếng xe ngoài đường. Mình không thể làm đường hết xe. Nhưng mình có thể nghe tiếng xe mà không chạy theo từng chiếc xe. Ý nghĩ cũng vậy. Mình không thể làm đầu hết nghĩ. Nhưng mình có thể thấy ý nghĩ mà không chạy theo từng ý nghĩ.

Thực tập này cần làm mỗi ngày, từng chút một. Không cần ngồi một giờ. Chỉ cần năm phút buổi sáng. Ngồi yên. Thở. Ý nghĩ đến, gọi tên nó, trở về hơi thở. Ý nghĩ đến nữa, gọi tên nó, trở về hơi thở. Làm đi làm lại. Ban đầu, mình sẽ gọi tên liên tục, vì ý nghĩ đến liên tục. Đừng nản. Gọi tên một trăm lần cũng được. Mỗi lần gọi tên là một lần mình tỉnh. Tỉnh một trăm lần trong năm phút, là năm phút ấy mình đã tỉnh một trăm lần. Đó là tiến bộ, không phải thất bại.

Dần dần, mình sẽ thấy khoảng trống giữa các ý nghĩ dài ra. Trước đây, ý nghĩ này vừa dứt, ý nghĩ khác đã tới ngay. Giờ đây, giữa hai ý nghĩ có một khoảng lặng. Khoảng lặng ấy rất ngắn. Có khi chỉ bằng một hơi thở. Nhưng trong khoảng lặng ấy, mình thấy nhẹ. Mình thấy yên. Mình thấy mình đang ở đây, không bị kéo đi đâu. Khoảng lặng ấy chính là chỗ vọng tưởng không sanh. Không phải mình diệt được nó. Mà mình đã thôi nuôi nó bằng sự chú ý.

Buổi tối, trước khi ngủ, thử thực tập mười hơi thở. Thở vào, biết vào. Thở ra, biết ra. Ý nghĩ đến, gọi tên, trở về. Mười hơi thôi. Nếu lạc mất, bắt đầu lại. Không trách mình. Chỉ bắt đầu lại. Mười hơi thở ấy là mười lần mình chọn ở lại với chính mình, thay vì đi theo ý nghĩ. Ngủ sau mười hơi thở ấy, giấc ngủ sẽ sâu hơn. Không phải vì mình đã diệt được vọng tưởng. Mà vì mình đã học cách không mời nó vào nhà.

Kinh Pháp Ấn nói: một khi vọng tưởng không sanh thì sẽ được giải thoát. Giải thoát không phải là chuyện xa vời, ở kiếp sau, ở nơi nào khác. Giải thoát có thể bắt đầu ngay tối nay, trong một hơi thở mà mình không bị ý nghĩ kéo đi. Một hơi thở tự do, là một bước tự do. Nhiều hơi thở tự do, thành một đêm tự do. Nhiều đêm tự do, thành một đời nhẹ nhàng hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Ấn (Thích Thiện Trì dịch, Đại Tạng Kinh T02_104) — tr. 1 (không vọng tưởng, không sanh, không diệt)
• Kinh Bách Dụ (Nguyên Thuận dịch, Đại Tạng Kinh T04_209) — tr. 19 (một khi vọng tưởng không sanh thì sẽ được giải thoát)
Bài liên quanThân như điện ảnh: bài kệ của thiền sư Vạn Hạnh cho người tiễn biệtNhất thiết duy tâm tạo: cùng một căn phòng, hai tâm khác nhauTâm như gương sáng: lau gương mỗi ngày bằng một hơi thở