Sáu giờ rưỡi sáng. Bạn vừa ra khỏi nhà, tiếng còi xe đã ập tới. Một chiếc xe máy bấm còi vì kẹt. Một chiếc ô tô bấm còi vì muốn vượt. Tiếng còi dài, tiếng còi ngắn, tiếng còi gắt. Tai bạn chưa kịp tỉnh ngủ đã phải nhận hết. Vai bạn nhô lên, hàm bạn siết lại. Ngày mới chưa bắt đầu mà lòng đã thấy ồn.
Chúng ta thường nghĩ tiếng ồn ở ngoài kia làm mình bực. Nhưng thật ra, tiếng còi chỉ là âm thanh. Nó đi vào tai, rồi đi ra. Cái làm mình bực không phải là tiếng còi. Là câu chuyện mình kể tiếp sau tiếng còi: sao người ta vô ý thức thế, sao đường lúc nào cũng kẹt thế, sao ngày nào cũng như ngày nào. Âm thanh chỉ kéo dài một giây. Câu chuyện trong đầu có thể kéo dài cả buổi sáng.
Thiền sư Khương Tăng Hội dạy rằng sáu căn của ta giống như sáu cánh cửa. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý là sáu cửa. Sáu trần bên ngoài là sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp. Khi cửa tai mở ra, âm thanh đi vào như nước sông chảy về biển cả. Biển không ngăn sông. Biển chỉ nhận nước. Tai chúng ta cũng vậy. Nó sinh ra để nghe. Nó không thể không nghe tiếng còi. Vấn đề không phải là đóng cửa tai lại. Vấn đề là có người lính gác đứng ở cửa hay không. Người lính đó là chánh niệm.
Chánh niệm ở cửa tai nghĩa là thế này: khi tiếng còi vang lên, bạn biết mình đang nghe. Chỉ vậy thôi. Nghe, biết là nghe. Không cần đặt tên cho tiếng còi là khó chịu hay dễ chịu. Không cần đoán xem người bấm còi là ai, họ vội đi đâu. Chỉ cần nghe, rồi để âm thanh đi qua như một đợt sóng. Sóng tới, sóng đi. Biển vẫn là biển.
Thử thực tập vào sáng mai. Khi tiếng còi đầu tiên vang lên, đừng siết vai. Thở vào một hơi, biết mình đang thở vào. Thở ra một hơi, biết mình đang thở ra. Rồi nghe tiếng còi như nghe một âm thanh bình thường của buổi sáng, giống như nghe tiếng chim, tiếng rao hàng. Tiếng còi không đẹp, nhưng nó cũng chỉ là một âm thanh. Khi bạn không còn chống lại nó, nó mất đi một nửa sức mạnh.
Có người sẽ nói: nhưng tiếng còi thật sự quá ồn, quá nhiều, làm sao mà không bực? Đúng, đường phố đông đúc là thật. Tiếng còi nhiều là thật. Thiền không làm đường phố yên lặng hơn. Thiền chỉ làm cho người đi trên đường yên lặng hơn một chút. Một chút đó thôi cũng đủ khác. Bạn vẫn nghe còi, vẫn tránh xe, vẫn đi làm đúng giờ. Chỉ là bạn không còn mang tiếng còi vào trong lòng suốt cả ngày nữa.
Nghe mà không đuổi theo là một khả năng cần luyện tập. Ban đầu, bạn sẽ quên. Tiếng còi vang lên, bạn lại bực, lại kể chuyện trong đầu. Không sao. Nhớ ra thì quay về. Thở một hơi. Nghe lại từ đầu. Mỗi lần quay về là một lần người lính gác trở lại vị trí. Không ai gác cửa giỏi ngay từ ngày đầu tiên.
Buổi sáng nào cũng có tiếng còi. Nhưng buổi sáng nào bạn cũng có một hơi thở. Tiếng còi là của đường phố. Hơi thở là của bạn. Khi hai thứ gặp nhau ở cửa tai, bạn được quyền chọn: để tiếng còi dẫn mình đi, hay để hơi thở giữ mình lại. Chỉ một hơi thở thôi. Ồn vẫn ở ngoài kia. Nhưng trong lòng, đã có một khoảng lặng bắt đầu.
Và có một điều thú vị nữa: khi bạn không còn chống lại tiếng còi, bạn sẽ nghe được nhiều thứ khác trong buổi sáng. Tiếng rao bánh mì ở góc đường. Tiếng chim trên dây điện. Tiếng bước chân của người đi bộ. Buổi sáng không chỉ có tiếng còi. Nó có rất nhiều âm thanh, chỉ là trước giờ tiếng còi đã lấn át hết. Khi cửa tai có người lính gác, mọi âm thanh đều được nghe một cách công bằng. Tiếng còi là một âm thanh. Tiếng chim cũng là một âm thanh. Không có âm thanh nào là kẻ thù của bạn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư