🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thở để chữa bệnh: hơi thở là liều thuốc không tốn tiền

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đến với thiền rất trễ, gần tuổi sáu mươi. Trước đó, ông cũng có đọc thiền, biết thiền qua sách vở, qua Krishnamurti, Suzuki, Minh Châu, Nhất Hạnh. Nhưng đọc để biết, để có kiến thức với người ta thế thôi. Ông cảm thấy thiền là cái gì đó huyền bí xa vời, chỉ dành riêng cho một giới nào đó, nên chỉ kính nhi viễn chi.

Ông là một bác sĩ. Hơn mười hai năm làm ở cấp cứu Bệnh viện Nhi đồng Sài Gòn. Hơn hai mươi năm phụ trách Trung tâm truyền thông và Giáo dục sức khỏe. Làm việc như điên, cho đến một hôm người ta phải đưa ông đi bệnh viện để mổ sọ não cấp cứu vì tai biến.

Từ lúc lơ mơ đến lúc tỉnh dậy ở phòng hồi sức, ông hình như đã trải qua một cuộc phiêu lưu kỳ thú. Khi bước đi được những bước đầu tiên lẫm chẫm như một em bé trên nền đất, ông thấy quả là một phép lạ. Ông nhìn mình trong gương với cái đầu trọc lóc và thấy tức cười. Ông đó ư? Vậy mà lâu nay ông tưởng ông là cái gì khác chứ.

Bạn bè trong ngành thương cho thật nhiều thuốc. Ông chọn dùng một thứ duy nhất, bởi biết bệnh mình không thể chữa bằng thuốc. Phải đi tìm một con đường khác thôi. Rồi ông đọc lại Tâm Kinh: Quán Tự Tại Bồ-tát hành thâm Bát Nhã ba-la-mật-đa thời chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách. Những câu kinh xưa mịt mờ bây giờ bỗng sáng rõ với ông. Phải rồi. Phải tự tại. Phải dựa vào chính mình thôi.

Ông vừa tìm hiểu kinh thư vừa lục lại đống sách y khoa đã học từ mấy chục năm trước. Thì ra có sẵn một con đường mà bấy lâu xa lạ. Đây là con đường độc nhất dẫn tới thanh tịnh cho chúng sanh, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí. Đó là Tứ Niệm Xứ. Con đường bắt đầu từ thân, từ hơi thở.

Kinh dạy: thở vào thì biết thở vào, thở ra thì biết thở ra. Nghe đơn giản đến mức khó tin. Một người vừa mổ sọ não, mà con đường chữa bệnh lại bắt đầu bằng một hơi thở? Nhưng chính vì nó đơn giản nên nó mới đi được đến cùng. Thuốc thì có lúc hết. Bác sĩ thì có lúc không ở bên. Hơi thở thì lúc nào cũng ở đây, trong chính ngực mình.

Thở thế nào cho đúng? Trong sách Thiền Định Thực Hành có dạy rõ: phương pháp thở phải thật nhẹ, đều, chậm, sâu, uyển chuyển nhẹ nhàng như dòng nước chảy trên cát mịn. Chỉ cần để ý hít dài hơi sâu xuống bụng dưới. Tư tưởng tập trung vào hơi thở. Hít vào cảm thấy hơn mức bình thường một chút, không nên ráng hít quá căng. Thở ra cũng đừng ráng quá cạn kiệt.

Nhẹ, đều, chậm, sâu. Bốn chữ thôi. Nhẹ là không gồng. Đều là không lúc nhanh lúc chậm. Chậm là để hơi thở có thời gian đi xuống bụng. Sâu là hít xuống bụng dưới, chứ không phải phồng ngực lên. Thở như vậy, thân được nghỉ. Thân được nghỉ, tâm mới có chỗ để yên.

Người ta hay hỏi: thở thì chữa được bệnh gì? Câu trả lời thật thà là: thở không thay thuốc, không thay bác sĩ. Nhưng thở làm được một việc mà thuốc không làm được: nó đưa mình về lại với thân mình. Người bệnh thường sống trong lo sợ. Sợ kết quả xấu. Sợ ngày mai. Sợ đau. Sợ chết. Lo sợ làm thân càng căng, càng mệt. Một hơi thở chậm, sâu, là cách nói với thân: yên nào, mình vẫn còn ở đây.

Bác sĩ Ngọc kể: sau cơn tai biến, ông phải tập đi lại từ đầu, như một em bé. Mỗi bước đi là một phép lạ. Người từng chạy như điên, bây giờ phải học đi từng bước một. Học đi cũng như học thở: chậm lại, để ý từng bước, từng hơi. Không vội. Vội thì ngã.

Mình chưa chắc đã từng tai biến. Nhưng ai cũng có lúc thân báo động. Mất ngủ triền miên. Đau đầu không rõ lý do. Tim đập nhanh khi không có chuyện gì. Thân đang nói với mình: chậm lại đi. Mà mình thì cứ chạy tiếp. Chạy đến khi thân phải dừng mình lại, bằng một cơn bệnh.

Cho nên, đừng đợi đến lúc nằm viện mới học thở. Ngay bây giờ, khi còn khỏe, hãy tập thở. Mỗi ngày vài phút. Ngồi thẳng lưng. Hít vào nhẹ, đều, chậm, sâu xuống bụng. Thở ra cũng vậy. Không cần đúng chuẩn y khoa. Chỉ cần thở cho trọn vẹn một hơi, rồi một hơi nữa.

Có người nói: thở thì ai mà chẳng thở. Đúng. Ai cũng thở. Nhưng thở mà biết mình đang thở, thì khác hẳn thở mà không biết. Một người thở trong vô thức, và một người thở trong tỉnh thức, đang dùng cùng một hơi thở, nhưng sống hai cuộc đời khác nhau.

Thở là liều thuốc không tốn tiền, không cần đơn, không hết hạn. Nó ở ngay trong ngực mình, từ lúc sinh ra đến lúc nhắm mắt. Bác sĩ Ngọc phải mổ sọ não mới nhận ra nó. Mình thì có thể nhận ra ngay hôm nay, bằng một hơi thở chậm và sâu.

Nội dung bài này chỉ để tham khảo, không thay cho lời khuyên y tế. Nếu đang có bệnh, hãy đi khám và nghe theo bác sĩ. Hơi thở là người bạn đồng hành trên con đường chữa bệnh, không phải là người thay thế bác sĩ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền và Sức Khỏe (BS Đỗ Hồng Ngọc) — trang 5
• Thiền Định Thực Hành — trang 49
Bài liên quanMuốn bớt phiền não, bắt đầu từ chánh niệmThiền khi làm việc khuya: một hơi thở trước khi gục xuống bànChỉ quán nhất thể: dừng lại rồi nhìn sâu