🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thiền khi làm việc khuya: một hơi thở trước khi gục xuống bàn

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Mười một giờ đêm. Đèn vẫn sáng. Màn hình vẫn sáng. Mắt đã díu lại, lưng đã mỏi, mà việc vẫn chưa xong. Bạn tự nhủ: làm thêm một chút nữa thôi. Một chút nữa. Rồi một chút nữa. Đến khi ngẩng lên thì đã một giờ sáng. Đầu gục xuống bàn, ngủ thiếp đi lúc nào không hay.

Ai cũng có những đêm như vậy. Deadline dí sau lưng. Việc nhà chưa xong. Con ốm, phải thức trông. Làm khuya không phải lúc nào cũng xấu. Có những việc chỉ làm được trong đêm, khi nhà đã yên. Vấn đề không phải là làm khuya. Vấn đề là làm khuya mà quên mất mình đang làm khuya. Quên thở. Quên uống nước. Quên đứng dậy. Đến khi thân gục xuống, mới hay mình đã đi quá xa.

Kinh An Ban Thủ Ý dạy câu đầu tiên rất đơn giản: thở vào thì biết thở vào, thở ra thì biết thở ra. Câu này thầy Tăng Hội nhắc đi nhắc lại. Vì nó là cửa vào của mọi thực tập. Làm việc khuya cũng vậy. Cửa vào không phải là cố thêm. Cửa vào là thở một hơi, và biết mình đang thở.

Thử làm thế này. Khi đồng hồ điểm mười một giờ, dừng lại. Không cần dừng lâu. Chỉ một phút. Đứng dậy. Vươn vai. Uống một ly nước. Thở vào một hơi dài, biết mình đang thở vào. Thở ra một hơi dài, biết mình đang thở ra. Hỏi mình: việc này có thật sự cần xong đêm nay không? Nếu có, thì làm tiếp, nhưng làm trong tỉnh táo. Nếu không, thì gấp máy lại, đi ngủ. Sáng mai làm tiếp, đầu óc tỉnh táo, làm nhanh hơn gấp đôi.

Nhiều người làm khuya mà hiệu quả thấp, không phải vì việc khó. Mà vì đầu đã mệt. Đầu mệt thì đọc một đoạn phải đọc ba lần. Gõ một câu phải xóa hai lần. Càng cố, càng sai. Một hơi thở không làm việc ít đi. Nhưng một hơi thở làm đầu mình tỉnh lại. Tỉnh lại rồi, việc làm nhanh hơn, ít sai hơn. Tính ra, thở một phút tiết kiệm được cả tiếng đồng hồ sửa lỗi.

Trong sách Thiền Định Thực Hành có dạy: phương pháp thở phải thật nhẹ, đều, chậm, sâu, uyển chuyển nhẹ nhàng như dòng nước chảy trên cát mịn. Đêm khuya, thở như vậy là cách ru thân mình. Thân đã làm việc cả ngày. Nó cần được thở chậm lại. Thở gấp, thở nông, là thân đang báo động. Thở chậm, thở sâu xuống bụng, là thân được nghỉ, dù chỉ trong vài hơi.

Có một cái bẫy của làm việc khuya: mình tưởng mình đang làm việc, nhưng thật ra mình đang trốn việc khác. Trốn đi ngủ vì sợ sáng mai. Trốn đối mặt với ngày mai vì ngày mai có chuyện khó. Ngồi trước màn hình đến một giờ sáng, mà thật ra chỉ làm được việc của nửa tiếng. Phần còn lại là lướt mạng, là nghĩ lung tung, là ngồi đó cho có vẻ bận. Một hơi thở tỉnh táo sẽ cho mình thấy điều này. Thấy rồi thì gấp máy lại. Đi ngủ. Sáng mai đối mặt cho đàng hoàng.

Làm khuya cũng cần chánh niệm như làm ngày. Chánh niệm không phải là ngồi thiền. Chánh niệm là biết mình đang làm gì. Gõ phím biết mình đang gõ phím. Mỏi lưng biết mình đang mỏi lưng. Buồn ngủ biết mình đang buồn ngủ. Biết rồi thì quyết định: làm tiếp hay đi ngủ. Quyết định trong tỉnh táo, khác hẳn quyết định trong cơn mê man.

Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc kể trong sách của ông: ông làm việc như điên, cho đến một hôm phải mổ sọ não cấp cứu vì tai biến. Làm việc như điên là làm mà quên thở, quên thân, quên mình là ai. Thân thì báo động nhiều lần, mà mình không nghe. Đến khi thân phải dùng đến bệnh để bắt mình dừng lại, thì đã muộn.

Mình không cần đợi đến lúc đó. Đêm nay, nếu phải làm khuya, hãy đặt một cái hẹn với chính mình. Mỗi một tiếng, dừng một phút. Đứng dậy. Uống nước. Thở ba hơi chậm và sâu. Hỏi thân mình: mày còn làm được không? Thân trả lời được thì làm tiếp. Thân trả lời không thì đi ngủ.

Làm khuya không xấu. Gục xuống bàn vì quên thở mới là điều đáng tiếc. Một hơi thở trước khi gục xuống, nhiều khi cứu được cả đêm làm việc, và cả sức khỏe của ngày mai. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Rồi làm tiếp, hay đi ngủ, đều là quyết định của một người đang tỉnh táo.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh) — trang 57
• Thiền Định Thực Hành — trang 49
Bài liên quanChỉ quán nhất thể: dừng lại rồi nhìn sâuThiền khi dạy con học bài buổi tối: ngồi bên con mà lòng không nóngThiền khi vá một chiếc áo cũ: kim đi chậm, lòng đi chậm