Có một suy nghĩ cứ quay lại cả ngày. Sáng nó đến. Trưa nó đến. Tối nằm xuống nó vẫn đến. Hồi sáng mình nói câu đó, người ta có nghĩ xấu về mình không? Tháng này làm ăn có đủ không? Con mình sau này ra sao? Mình biết nghĩ mãi cũng không giải quyết được gì. Nhưng không nghĩ thì không được. Suy nghĩ cứ như một đám mây đen kẹt lại trên đầu, không chịu trôi đi.
Trong sách Huyền Yếu Thiên của Trương Tam Phong có một câu rất đẹp. Hoa nở hoa rụng, đất vẫn vẹn nguyên. Mây kéo đến, mây trôi qua, bầu trời vẫn thanh tịnh. Câu này nói về tu luyện. Nhưng đem ra đời thường cũng đúng vô cùng. Suy nghĩ của mình giống như mây. Nó kéo đến. Nó trôi qua. Còn cái tâm rộng lớn phía sau thì vẫn ở đó, như bầu trời. Vấn đề là mình cứ tưởng mình là đám mây. Mình quên mất mình là bầu trời.
Khi một suy nghĩ khó chịu đến, người ta thường làm hai việc. Một là níu giữ nó, nhai đi nhai lại cả ngày. Hai là xua đuổi nó, ép mình đừng nghĩ nữa. Cả hai việc đều làm đám mây ở lại lâu hơn. Níu giữ thì nó ở lại. Xua đuổi thì mình cứ phải nhìn nó để mà xua. Càng xua, càng thấy nó. Cách thứ ba là để nó trôi. Nhìn nó đến. Nhìn nó đi. Không níu. Không xua.
Thiền sư Tăng Hội giảng về hơi thở có một đoạn rất hay. Thở vào thở ra mà thấy trong nội tâm không có vướng mắc thì cũng tự biết. Thở vào thở ra và buông bỏ tri giác thì cũng tự biết. Buông bỏ tri giác nghĩa là buông cái ý niệm mình đang nắm giữ. Không phải buông hết mọi suy nghĩ. Mà là buông cái nắm giữ. Suy nghĩ vẫn có thể đến. Nhưng mình không nắm chặt nó nữa.
Hãy thử như thế này. Lần tới khi một suy nghĩ khó chịu kéo đến, hãy gọi tên nó trong đầu. À, đây là suy nghĩ lo lắng. À, đây là suy nghĩ tự trách. Gọi tên xong thì thở một hơi. Thở vào, biết suy nghĩ đang có mặt. Thở ra, để nó đi qua như một đám mây. Không cần nó biến mất ngay. Chỉ cần mình không chạy theo nó nữa. Nó sẽ tự trôi. Vì bản chất của suy nghĩ là trôi. Chỉ có sự níu giữ của mình mới làm nó đứng lại.
Có người nói: suy nghĩ của tôi quan trọng, không thể buông được. Đúng. Có những suy nghĩ cần giải quyết. Nhưng giải quyết và níu giữ là hai việc khác nhau. Giải quyết là ngồi xuống, nhìn rõ vấn đề, rồi làm từng bước. Níu giữ là mang nó theo khắp nơi, ăn cũng nghĩ, ngủ cũng nghĩ, làm việc khác cũng nghĩ. Níu giữ không giải quyết được gì. Nó chỉ làm mình mệt. Buông xuống một lúc không có nghĩa là bỏ mặc vấn đề. Buông xuống là để tâm được nghỉ. Tâm nghỉ rồi mới nhìn rõ được.
Chiều nay, khi một suy nghĩ khó chịu kéo đến, hãy ngẩng đầu nhìn trời một cái. Nếu có mây, hãy nhìn đám mây trôi. Nếu không có mây, hãy tưởng tượng bầu trời trong đầu mình. Suy nghĩ chỉ là mây. Mình là bầu trời. Mây kéo đến, mây trôi qua. Bầu trời vẫn thanh tịnh. Nhớ được câu đó, tự nhiên lòng mình nhẹ đi một chút. Mà nhẹ đi một chút thôi, cũng đủ để sống tiếp một ngày cho yên.
Có một cách thực tập rất hay cho những suy nghĩ cứ quay lại. Hãy viết nó ra giấy. Viết đúng một dòng. Tôi đang lo về việc này. Viết xong thì gấp giấy lại. Đặt sang một bên. Viết ra là cách để tâm biết rằng mình đã ghi nhận nó. Mình không quên nó. Mình chỉ chưa giải quyết ngay bây giờ. Nhiều suy nghĩ cứ quay lại vì tâm sợ mình quên mất nó. Viết ra rồi, tâm yên tâm. Nó sẽ trôi đi nhẹ nhàng hơn.
Cũng nên nhớ rằng bầu trời trong câu dạy của Trương Tam Phong không phải là một nơi xa xôi. Bầu trời là chính tâm mình khi không còn vướng mắc. Khi mình không níu, không xua, chỉ nhìn và thở, thì tâm mình rộng ra. Suy nghĩ vẫn đến. Nhưng nó chỉ là một đám mây nhỏ trong một bầu trời lớn. Nó không che được cả bầu trời nữa. Hiểu được điều đó, mình sẽ bớt sợ suy nghĩ của chính mình.
Mỗi ngày, suy nghĩ sẽ còn đến nhiều lần. Chuyện đó không tránh được. Mình không cần một cái đầu trống rỗng. Mình chỉ cần một cái đầu biết để cho suy nghĩ đi qua. Như bầu trời để cho mây đi qua. Mây kéo đến, mây trôi qua. Bầu trời vẫn thanh tịnh. Câu đó không phải để đọc cho hay. Câu đó là để nhớ, mỗi khi trong đầu mình có một đám mây đen kẹt lại không chịu đi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư