Có một dạo, tôi gặp nhiều chuyện không như ý cùng một lúc. Công việc trục trặc. Người thân ốm đau. Tiền bạc eo hẹp. Tôi thấy mình như người đang đứng giữa dòng nước xiết, không biết bám vào đâu. Cái gì cũng thay đổi. Cái gì cũng không chắc chắn. Hôm nay còn việc, mai có thể mất việc. Hôm nay người thân còn khỏe, mai có thể ốm. Tôi hỏi mình: có cái gì là chắc chắn không? Có cái gì để mình bám vào không?
Trong sách Phật Học Chỉ Nam của cụ Nguyễn Văn Thọ có một câu trả lời rất hay. Sách viết, người tu phải "xoay cái hư vọng sanh diệt trở lại chân tâm thanh tịnh không sanh diệt; phải lấy chân tâm không sanh diệt này làm nhân địa tu hành, thì sau mới chứng được Phật quả." Nghĩa là: hãy quay cái tâm hư vọng, sanh diệt của mình trở lại với chân tâm thanh tịnh, không sanh không diệt. Lấy chân tâm ấy làm chỗ dựa để tu hành.
Chân tâm không sanh diệt là gì? Nói đơn giản, đó là cái biết trong mình, cái vẫn luôn ở đó, không thay đổi theo hoàn cảnh. Vui đến, cái biết vẫn ở đó. Buồn đến, cái biết vẫn ở đó. Giàu đến, cái biết vẫn ở đó. Nghèo đến, cái biết vẫn ở đó. Mọi thứ đến rồi đi, sanh rồi diệt. Chỉ có cái biết ấy là không sanh không diệt. Nó như mặt trời sau mây. Mây đến, mây đi. Mặt trời vẫn ở đó.
Hư vọng sanh diệt, là những ý nghĩ, cảm xúc cứ sanh rồi diệt trong đầu mình. Hôm nay mình vui, mai mình buồn. Hôm nay mình tự tin, mai mình hoang mang. Những thứ ấy, thay đổi liên tục, như sóng biển. Sóng lên, sóng xuống. Không có sóng nào ở yên một chỗ. Mình bám vào sóng, thì mình sẽ chìm. Vì sóng nào rồi cũng tan.
Nhiều người đi tìm chỗ dựa ở bên ngoài. Bám vào tiền bạc. Tiền bạc có thể mất. Bám vào địa vị. Địa vị có thể đổi. Bám vào người khác. Người khác có thể rời đi. Bám vào cái gì bên ngoài, thì cái đó cũng vô thường, cũng sanh diệt. Đến lúc nó mất đi, mình sẽ ngã. Vì mình đã đặt cả đời mình lên một thứ không vững chắc.
Lấy chân tâm làm chỗ dựa, là quay về với chính mình. Mình có một cái tâm thanh tịnh, không sanh không diệt, ngay trong mình. Mình quên mất nó, vì mình cứ chạy theo những thứ bên ngoài. Quay về, là nhớ lại rằng mình vốn đã có chỗ dựa rồi. Không cần đi tìm ở đâu xa. Chỗ dựa ấy, ở ngay trong mình, từ lúc mình sinh ra đến bây giờ.
Tập quay về, bắt đầu bằng việc ngồi yên một lúc. Thở một hơi. Hỏi mình: cái gì trong mình đang biết mình đang thở? Cái biết ấy, nó có thay đổi không? Nó vẫn ở đó, từ sáng đến tối, từ hôm qua đến hôm nay. Mình vui, nó biết mình vui. Mình buồn, nó biết mình buồn. Nó biết tất cả, mà nó không bị cái gì cuốn đi. Đó chính là chân tâm. Mình chỉ cần nhận ra nó, rồi ở yên với nó.
Khi mình đã có chỗ dựa vững chắc trong lòng, thì đời có sóng gió đến mấy, mình cũng không sợ. Việc mất, mình buồn một chút, rồi mình đứng dậy. Người thân ốm, mình lo, nhưng mình không hoảng loạn. Tiền bạc eo hẹp, mình tính toán, nhưng mình không tuyệt vọng. Vì mình biết, những thứ ấy đến rồi đi. Còn mình, cái biết trong mình, vẫn ở đó. Không mất đi đâu được.
Cho nên, khi đời chao đảo, đừng vội đi tìm chỗ dựa ở bên ngoài. Hãy ngồi xuống. Thở một hơi. Quay về với chân tâm của mình. Lấy chân tâm không sanh diệt làm chỗ dựa. Đó là chỗ dựa vững chắc nhất. Vì nó không bao giờ mất. Nó ở trong mình, từ xưa đến nay, và sẽ còn ở đó mãi mãi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư