🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Hít vào, thở ra: bài tập đầu tiên của người mới ngồi thiền

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Nhiều người muốn tập thiền mà không biết bắt đầu từ đâu. Nghe nói thiền tốt lắm, giúp bớt lo, ngủ ngon, tâm yên. Nhưng mở sách ra thì toàn chữ khó. Ngồi kiết già là sao? Quán là gì? Đề mục là gì? Chưa tập đã thấy nản. Thôi để mai tính. Mai nào cũng nói vậy.

Thật ra bài tập đầu tiên của người mới ngồi thiền đơn giản đến mức khó tin: chỉ là thở. Hít vào, biết mình hít vào. Thở ra, biết mình thở ra. Sách dạy thiền gọi đây là quán hơi thở, hay anapanasati. Nghe tên thì dài, làm thì ngắn. Chỉ cần ngồi xuống và thở.

Trong sách 10 bài giảng về thiền Vipassana, các thầy dặn kỹ: quán hơi thở là biết thân nó đang hoạt động như vậy, chứ không phải là quán hơi thở nóng hay lạnh. Nghĩa là đừng phân tích hơi thở. Đừng đo xem hơi này dài hay ngắn, nóng hay lạnh. Chỉ cần biết: đang hít vào, đang thở ra. Biết vậy là đủ. Nhiều người mới tập hay mắc lỗi này: ngồi thở mà đầu thì chấm điểm hơi thở của mình. Hơi này chưa sâu, hơi kia chưa đều. Chấm điểm xong thì tâm đã chạy mất.

Các thầy còn nói: chánh niệm tỉnh giác trong hơi thở, mượn hơi thở làm đề mục. Đề mục là chỗ để tâm đậu lại. Tâm con người như con khỉ, chuyền cành liên tục. Không có chỗ đậu, nó chạy cả ngày. Hơi thở là cành cây gần nhất, chắc nhất. Lúc nào cũng có sẵn. Chỉ cần nhớ quay về.

Ngồi thiền không cần phải ngồi kiết già. Sách xưa nói rõ: tọa thiền không cần phải ngồi kiết già. Cứ ngồi như thế nào cho thoải mái, lưng thẳng một chút là được. Ngồi trên ghế cũng được, ngồi trên giường cũng được. Chân chạm đất, hai tay đặt nhẹ lên đùi. Mắt khép hờ hoặc mở nhẹ, nhìn xuống phía trước. Đừng gồng. Thiền không phải là chịu đựng.

Bài tập cụ thể như sau. Ngồi xuống. Thở ba hơi thật sâu để thả lỏng. Rồi thở tự nhiên. Hít vào, thầm biết: vào. Thở ra, thầm biết: ra. Không cần đếm, không cần cố. Ý nghĩ tới thì cứ để nó tới, rồi nhẹ nhàng quay về. Có người đếm hơi thở để dễ tập: hít vào đếm một, thở ra đếm hai, đếm tới mười rồi đếm lại từ đầu. Đếm lạc thì đếm lại. Không có gì sai cả. Lạc rồi quay về, đó chính là bài tập.

Ngồi bao lâu? Người mới chỉ cần năm phút. Đặt đồng hồ báo. Hết năm phút thì dừng. Đừng ráng ngồi lâu để tỏ ra giỏi. Năm phút đều đặn mỗi ngày tốt hơn một giờ mà tháng mới ngồi một lần. Thiền giống như tưới cây. Tưới ít mà đều, cây sống. Tưới nhiều một lần rồi bỏ mặc, cây chết.

Sau vài tuần, ta sẽ thấy khác. Không phải là thấy hào quang hay nghe tiếng gì lạ. Chỉ là thấy mình bớt vội hơn một chút. Giận lên thì nhớ thở. Lo lên thì nhớ thở. Hơi thở thành một người bạn, lúc nào cũng ở đó, chỉ chờ ta nhớ tới.

Ngày mai, đừng đọc thêm sách thiền nữa. Ngồi xuống. Hít vào. Thở ra. Năm phút thôi. Bài tập đầu tiên không cần thầy giỏi, không cần chỗ đẹp, không cần gì cả. Chỉ cần một hơi thở, và một người chịu ngồi yên với nó.

Nhiều người hỏi: tập như vậy bao lâu thì thấy kết quả? Câu trả lời thật là: đừng chờ kết quả. Chờ kết quả chính là một dạng vội vàng khác. Ngồi thở mà cứ hỏi bao giờ mới yên, thì tâm vẫn đang chạy. Cứ ngồi. Cứ thở. Kết quả sẽ đến lúc nào không hay, giống như cây lớn lên mỗi ngày mà mắt thường không thấy. Một hôm nào đó, có người nói một câu khó nghe, ta chợt thấy mình không đáp trả ngay như trước. Một hôm kẹt xe, ta chợt thấy vai mình không còn gồng lên. Đó là kết quả. Nó đến lặng lẽ, không báo trước.

Bài tập đầu tiên cũng là bài tập cuối cùng. Người tập thiền mười năm vẫn quay về với hơi thở. Không có bài tập nào cao hơn. Chỉ có hơi thở sâu hơn, sự có mặt trọn vẹn hơn. Cho nên người mới đừng lo mình tập bài quá dễ. Bài dễ mà tập đều, còn hơn bài khó mà bỏ dở. Hít vào, thở ra. Hôm nay cũng vậy, ngày mai cũng vậy, mười năm sau cũng vậy. Một hơi thở, làm cho trọn, đã là cả một đời tu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 bài giảng về thiền Vipassana — tr. 11: quán hơi thở, biết thân nó đang hoạt động như vậy
• 10 bài giảng về thiền Vipassana — tr. 118: chánh niệm tỉnh giác trong hơi thở, mượn hơi thở làm đề mục
• Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư (Vân Đằng Thái Thứ Lang) — tr. 231: tọa thiền không cần phải ngồi kiết già
Bài liên quanNgồi thiền mà tâm cứ nghĩ về việc nhà: vọng tưởng cũng là khách qua đườngThiền khi đi thăm mộ người thân: ngồi yên bên người đã khuấtThi cử của con, bài thiền của cha mẹ