🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Ngồi thiền mà tâm cứ nghĩ về việc nhà: vọng tưởng cũng là khách qua đường

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Ngồi xuống thiền, vừa khép mắt lại thì trong đầu đã hiện lên đủ thứ. Tiền điện tháng này chưa đóng. Mai con có bài kiểm tra. Cái áo phơi ngoài sân không biết đã khô chưa. Hôm qua ai nói câu gì làm mình khó chịu. Mới ngồi được một phút mà đầu óc đã đi hết một vòng chợ. Nhiều người gặp cảnh này liền nghĩ: Mình không có căn tu thiền. Tâm mình loạn quá, ngồi cũng vô ích. Rồi bỏ luôn. Thật ra, chuyện ấy không chỉ xảy ra với người mới tập. Nó xảy ra với tất cả mọi người, kể cả người tu lâu năm. Vấn đề không phải là tâm có chạy hay không. Vấn đề là mình có biết nó đang chạy hay không.

Trong Luận Tối Thượng Thừa, một bộ luận của Thiền tông, có câu dạy rất rõ: Nếu hay giữ tâm lắng lặng, vọng niệm không sanh thì pháp Niết bàn tự nhiên hiển hiện. Còn trong sách Tu Tập Chỉ Quán Tọa Thiền Pháp Yếu thì nói: Vọng niệm không sanh, ấy gọi là tu. Hai câu này nghe qua tưởng như bảo mình phải diệt hết vọng tưởng. Nhưng đọc kỹ sẽ thấy khác. Chữ hay ở đây là biết. Biết giữ tâm lắng lặng. Biết vọng niệm thì nó không sanh thêm. Cái biết mới là gốc, chứ không phải là cố gắng đè nén.

Vọng tưởng là gì? Là những ý nghĩ cứ tự nhiên nổi lên trong đầu, không mời mà đến. Nghĩ về quá khứ, lo về tương lai, tính toán chuyện chưa xảy ra, giận chuyện đã qua. Những ý nghĩ ấy giống như khách qua đường. Khách thì cứ đi ngang nhà mình, có người ồn ào, có người lặng lẽ. Nếu mình mở cửa mời khách vào nhà, pha trà, ngồi nói chuyện với khách cả buổi, thì khách sẽ ở lại lâu. Nhưng nếu mình chỉ đứng nhìn khách đi qua, không mời, không đuổi, thì khách đi qua rồi thôi. Vọng tưởng cũng vậy. Nó chỉ thành vấn đề khi mình chạy theo nó, tin nó, để nó kéo mình đi.

Cho nên ngồi thiền không phải là ngồi để đầu óc trống rỗng. Không ai ngồi mà đầu óc trống rỗng được, trừ khi ngủ say. Ngồi thiền là ngồi để thấy rõ: À, mình đang nghĩ. Chỉ cần thấy như vậy là đủ. Thấy rồi thì nhẹ nhàng quay về với hơi thở. Thở vào, biết mình thở vào. Thở ra, biết mình thở ra. Rồi tâm lại chạy. Lại thấy. Lại quay về. Cứ như thế, hết lần này đến lần khác. Mỗi lần quay về là một lần mình thắng được một chút. Không phải thắng bằng sức mạnh, mà thắng bằng sự tỉnh táo.

Có một ví dụ dễ hiểu. Tâm mình giống như một con khỉ chuyền cành. Nó nhảy từ cành này sang cành khác không ngừng. Người chưa tập thiền thì chạy theo con khỉ, nhảy theo nó, mệt nhoài mà vẫn không bắt được. Người tập thiền thì đứng yên nhìn con khỉ nhảy. Nhìn thôi, không chạy theo. Nhìn lâu, con khỉ cũng mệt, cũng chậm lại. Không phải mình bắt được khỉ, mà là mình không còn bị khỉ dắt đi nữa. Vọng tưởng cũng là con khỉ ấy. Mình không cần giết nó. Chỉ cần đừng chạy theo nó.

Thực hành cụ thể thì làm thế nào? Đơn giản lắm. Mỗi sáng hoặc mỗi tối, ngồi xuống một góc yên trong nhà, lưng thẳng, hai tay đặt nhẹ lên đùi. Thở vào, đếm một. Thở ra, đếm hai. Đếm đến mười rồi quay lại từ đầu. Đang đếm mà chợt nhớ ra chuyện tiền điện, chuyện con cái, thì đừng bực. Chỉ cần biết: Mình vừa bị kéo đi. Rồi quay lại đếm từ một. Hôm nay đếm được đến ba đã quên, mai đếm được đến năm, mốt đếm được đến bảy. Chậm mà chắc. Không cần vội.

Cũng đừng so sánh mình với người khác. Có người ngồi một lúc là tâm lặng. Có người ngồi cả tháng vẫn còn loạn. Không sao cả. Mỗi người có một cái tâm khác nhau, một đời sống khác nhau. Người bận rộn, lo toan nhiều thì tâm loạn nhiều, đó là chuyện bình thường. Đừng vì thế mà bỏ. Cứ ngồi đều đặn mỗi ngày, dù chỉ năm phút. Năm phút ngồi thật còn hơn một giờ ngồi mà cứ trách mình.

Cuối cùng, hãy nhớ câu dạy trong luận: vọng niệm không sanh, ấy gọi là tu. Tu không phải là không còn vọng tưởng. Tu là vọng tưởng đến mà mình biết, biết mà không chạy theo, không chạy theo thì nó tự đi. Khách qua đường thì cứ để khách qua đường. Nhà mình vẫn là nhà mình. Tâm mình vẫn là tâm mình. Ngồi thiền mà tâm cứ nghĩ về việc nhà, không có gì phải xấu hổ. Biết mình đang nghĩ về việc nhà, đó đã là thiền rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Luận Tối Thượng Thừa (Thích Thanh Từ dịch, T48_2011) — trang 1-2 (Nếu hay giữ tâm lắng lặng, vọng niệm không sanh thì pháp Niết bàn tự nhiên hiển hiện)
• Tu Tập Chỉ Quán Tọa Thiền Pháp Yếu (Thích Thanh Từ dịch, T46_1915) — trang 14 (vọng niệm không sanh, ấy gọi là tu)
Bài liên quanThiền khi đi thăm mộ người thân: ngồi yên bên người đã khuấtThi cử của con, bài thiền của cha mẹĐạt Ma ngồi nhìn vách đá chín năm: thiền là ngồi yên với chính mình