Tôi bận lắm, đợi rảnh rồi thiền. Câu này ai cũng từng nói, kể cả những người rất muốn tập thiền. Nhưng sự thật là: đợi rảnh thì không bao giờ rảnh. Việc hôm nay xong, việc ngày mai lại tới. Con lớn, việc khác lại tới. Đợi tới lúc rảnh mới ngồi thiền, cũng giống như đợi tới lúc hết mưa mới ra đường, mà trời thì cứ mưa hoài.
Ngồi thiền không cần đợi lúc rảnh. Nó chỉ cần một chỗ yên, và năm phút. Chỗ yên không cần phải là chùa, không cần phải là phòng riêng. Một góc nhà, một chiếc ghế, một tấm nệm nhỏ, thế là đủ. Miễn là chỗ ấy ít người qua lại, ít tiếng ồn, để bạn ngồi xuống mà không bị gọi đi giữa chừng.
Trong tập Thiền Đốn Ngộ, sách chép lại lời dạy về tọa thiền: khi thân tâm nhọc nhằn mệt mỏi đều là nhân duyên phát bệnh. Chỗ nạn lửa, nạn nước, chỗ ồn ào, bên quán rượu, bên kỹ nhạc, đều chớ nên ngồi. Người chuyên tọa thiền cũng không nên làm việc nhiều, học nhiều, ưa đông người, tham đệ tử. Nghe thì nghiêm, nhưng ý thì giản dị: muốn ngồi yên, trước hết hãy chọn chỗ yên, và bớt việc lại. Không cần làm nhiều, chỉ cần làm đúng.
Bạn ngồi xuống thế nào cũng được, không cần ép mình ngồi kiết già. Ngồi trên ghế cũng được, ngồi xếp bằng trên nệm cũng được. Lưng thẳng, vai thả lỏng, hai tay đặt lên đùi. Ngồi thẳng lên, tự mình điều chỉnh, rồi thở ra thở vào, theo dõi hơi thở được bao lâu, tự mình nhận biết. Đó là lời dạy trong khóa thiền Vipassana. Ngồi thẳng không có nghĩa là gồng cứng. Thẳng mà mềm. Như cây tre: thẳng mà vẫn lay được trong gió.
Mới ngồi, bạn sẽ thấy đủ thứ khó chịu: chân tê, lưng mỏi, chỗ này ngứa, chỗ kia nhức. Thầy dạy: tất cả đều phải quan sát. Ngứa thì niệm trong đầu: ngứa, ngứa, ngứa. Muốn gãi thì biết mình muốn gãi. Tay giơ lên thì biết tay giơ lên. Gãi xong, tay để xuống, biết tay để xuống. Cái đầu luôn niệm, nên mọi cử động phải làm thật chậm. Làm chậm thì mới nhận biết được. Làm nhanh thì không cách gì thấy được.
Cũng sẽ có lúc bạn buồn ngủ. Ngồi một hồi, mắt díp lại, đầu gật xuống. Thầy nói thẳng: người nào ưa ngồi thiền mà buồn ngủ là ngủ ngồi, chứ không phải ngồi thiền. Ngồi thiền mà đúng mức thì tuệ giác phát sinh, nó làm cho mình thức tỉnh, thân được khinh an, không cách gì mà ngủ được. Cho nên nếu buồn ngủ, bạn mở mắt ra, ngồi thẳng lên, thở vài hơi sâu. Đừng gồng, đừng ép. Chỉ cần tỉnh lại, rồi tiếp tục.
Nhiều người ngồi thiền cứ lo mình ngồi chưa đúng, thở chưa đúng, tâm chưa yên. Nhưng ngồi thiền không có đúng hay sai tuyệt đối. Ngồi xuống, thở, biết mình đang thở, tâm chạy thì đưa về. Thế là ngồi thiền. Hôm nay ngồi được năm phút, mai ngồi được năm phút, ngày kia cũng năm phút. Năm phút mỗi ngày, đều đặn, còn hơn một buổi ngồi cả tiếng rồi bỏ luôn cả tháng.
Bạn cũng không cần ngồi vào giờ cố định. Sáng sớm ngồi cũng được, trưa ngồi cũng được, tối trước khi ngủ ngồi cũng được. Quan trọng là có một khoảng nhỏ trong ngày thuộc về riêng bạn. Năm phút ấy, điện thoại để xa ra, cửa khép lại, không ai gọi. Năm phút ấy là lúc bạn trở về với chính mình.
Ngày mai, bạn thử dậy sớm hơn năm phút. Ngồi xuống chỗ yên của mình, lưng thẳng, vai thả lỏng, thở vào biết mình đang thở vào, thở ra biết mình đang thở ra. Chỉ năm phút. Năm phút ấy không làm bạn trễ việc gì, nhưng nó có thể làm cả ngày của bạn khác đi. Vì ngày bắt đầu bằng một tâm đã ngồi yên, thì cả ngày sẽ bớt chao đảo. Bạn không cần đợi lúc rảnh. Bạn chỉ cần một chỗ yên, và bắt đầu ngay bây giờ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư