Tối hôm đó, cả xóm mất điện. Không báo trước. Đang nấu cơm thì bếp tắt. Đang xem ti vi thì màn hình tối om. Đang học bài thì đèn bàn vụt tắt. Mọi người ùa ra sân, hỏi nhau: mất điện à? Bao giờ có lại? Nhà nào cũng tối. Chỉ có ánh trăng mờ mờ trên mái nhà. Chị Hoa thở dài, định bụng tối nay coi như bỏ. Không nấu được cơm. Không xem được ti vi. Không làm được gì. Chị ngồi xuống bậc thềm, nhìn ra con hẻm tối om, lòng bực bội. Một buổi tối coi như mất trắng.
Mất điện làm mình khó chịu, không chỉ vì tối. Mà vì mình bị cắt khỏi mọi thứ quen thuộc. Không có điện, mình không xem được gì, không nghe được gì, không làm được gì như mọi ngày. Tay mình tự nhiên với lấy điện thoại. Nhưng điện thoại cũng sắp hết pin. Mình bỗng thấy mình trống rỗng. Hóa ra cả ngày nay, mình sống nhờ vào ánh sáng, âm thanh, màn hình của người khác. Tắt hết đi, mình còn lại gì? Câu hỏi ấy, trong bóng tối, bỗng trở nên rất thật.
Trong đạo Phật có một lời dạy rất nổi tiếng. Đức Phật dạy: hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi. Lời dạy ấy được Hòa thượng Thích Minh Châu nhắc lại trong bài giảng về trí tuệ trong đạo Phật. Mục đích của đạo Phật là diệt khổ và đem vui cho mọi loài. Nhưng muốn đi tới an lạc, chỉ có trí tuệ mới là phương tiện duy nhất. Trí tuệ không phải là kiến thức uyên bác. Người có kiến thức có thể hiểu rất nhiều về một vấn đề, mà vẫn bị vấn đề ấy chi phối. Người có trí tuệ là người hiểu rõ, và không bị chi phối. Hiểu rượu là gì, biết rượu hại ra sao, và không uống rượu, không bị rượu dắt đi. Đó mới là trí tuệ.
Đêm mất điện là một dịp rất tốt để thực tập lời dạy ấy. Không có điện, mình không còn gì để dựa vào. Ti vi tắt. Điện thoại sắp hết pin. Đèn không sáng. Lúc đó, mình có hai lựa chọn. Một là ngồi bực bội, than phiền, đếm từng phút chờ điện có lại. Hai là ngồi yên, và thắp lên ngọn đuốc của chính mình. Ngọn đuốc ấy không phải là nến hay đèn dầu. Ngọn đuốc ấy là sự tỉnh thức. Là khả năng ngồi yên trong bóng tối mà không hoảng loạn. Là khả năng thở, và biết mình đang thở, ngay cả khi xung quanh tối om.
Thực tập thì đơn giản. Ngồi xuống chỗ nào cũng được. Bậc thềm, ghế đá, hay ngay trên giường. Nhắm mắt lại, hoặc mở mắt nhìn vào bóng tối. Hít vào một hơi. Thở ra một hơi. Nghe tiếng côn trùng ngoài sân. Nghe tiếng gió qua kẽ lá. Nghe hơi thở của chính mình. Ban đầu, bóng tối làm mình sợ. Vì mình quen nhìn, quen kiểm soát mọi thứ bằng mắt. Nhưng ngồi một lúc, mắt quen dần, tai thính dần, lòng cũng yên dần. Mình sẽ phát hiện ra một điều: bóng tối không đáng sợ như mình tưởng. Đáng sợ là cái tâm không chịu ngồi yên trong bóng tối.
Có những người, cả đời sống như đèn điện. Lúc nào cũng cần có ánh sáng từ bên ngoài. Cần người khen mới thấy mình có giá trị. Cần điện thoại mới thấy mình không cô đơn. Cần ồn ào mới thấy mình đang sống. Tắt hết những thứ đó đi, họ không biết mình là ai nữa. Lời dạy tự thắp đuốc lên mà đi chính là để chữa bệnh đó. Đuốc của mình, mình phải tự thắp. Không ai thắp giùm mình được. Thầy có thể chỉ đường. Bạn có thể động viên. Nhưng đi thì mình phải tự đi. Ngồi yên trong bóng tối mà không sợ, đó là bước đầu tiên của việc tự đi.
Đêm mất điện cũng là dịp để cả nhà ngồi lại với nhau. Bình thường, mỗi người một màn hình. Cha xem ti vi. Mẹ lướt điện thoại. Con chơi game. Ngồi chung một nhà mà như ở ba thế giới khác nhau. Mất điện, màn hình tắt hết. Cả nhà bỗng ngồi chung một bóng tối. Có nhà kể chuyện ngày xưa. Có nhà hỏi nhau hôm nay làm gì. Có nhà chỉ ngồi yên, nghe mưa rơi trên mái tôn. Những khoảnh khắc như vậy, bình thường khó mà có được. Vì bình thường, ai cũng bận với ánh sáng của riêng mình. Bóng tối, tự nhiên lại làm người ta gần nhau hơn.
Chị Hoa ngồi ở bậc thềm một lúc, rồi bỗng thấy lòng dịu lại. Chị nghe tiếng con gái hát khẽ khẽ trong nhà. Chị nghe tiếng chồng kể chuyện ngày xưa đi bộ đội. Chị thở một hơi dài. Điện chưa có lại, mà chị không còn bực nữa. Chị chợt nghĩ: hóa ra mình không cần điện mới sống được một buổi tối. Mình chỉ cần ngồi yên, và có người thân bên cạnh. Những thứ đó, không cần điện. Chúng có sẵn trong mình, trong nhà mình, chỉ là bình thường mình không để ý.
Đêm đó, điện có lại lúc gần mười giờ. Đèn sáng lên. Ti vi lại bật. Mọi người lại trở về với ánh sáng quen thuộc. Nhưng chị Hoa thì khác. Chị tắt ti vi sớm hơn mọi ngày. Chị ngồi thêm một lúc nữa trong bóng tối, trước khi đi ngủ. Chị nhớ lời dạy xưa: hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi. Ngọn đuốc ấy, chị nghĩ, không phải là thứ gì cao xa. Nó là khả năng ngồi yên khi mọi thứ tắt đi. Là khả năng thở khi lòng đang bực. Là khả năng thấy rằng, dù ngoài kia tối đến đâu, trong mình vẫn có một ngọn đèn nhỏ. Chỉ cần mình chịu thắp nó lên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư