🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Tâm tức là Phật: thiền của thiền sư Cảm Thành

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Có người mới tập thiền hay hỏi một câu rất thật: Phật ở đâu? Họ tìm Phật trong chùa, trong tượng, trong kinh sách, trong những chuyến hành hương xa xôi. Tìm mãi mà vẫn thấy Phật ở xa quá. Đi chùa về rồi, lòng vẫn loạn như cũ. Đọc kinh xong rồi, vẫn giận như cũ. Thế Phật ở đâu, mà sao khó gặp đến vậy?

Ngày xưa, thiền sư Thiện Hội cũng hỏi thầy mình là Cảm Thành thiền sư đúng câu ấy, chỉ khác đi một chút. Ngài hỏi: Trong kinh Phật có dạy, đức Thích Ca Như Lai từng tu hành trải vô số kiếp mới thành Phật. Thế mà nay thầy cứ dạy rằng tâm tức là Phật, Phật tức là tâm, là nghĩa làm sao? Nghe qua, câu hỏi có lý lắm. Nếu thành Phật phải mất vô số kiếp, thì làm sao tâm mình, cái tâm đang loạn này, lại là Phật được?

Cảm Thành thiền sư không giảng dài. Ngài kể lại một chuyện cũ. Ngày xưa có người hỏi Mã Tổ: Nếu bảo tâm ấy là Phật, thì trong tâm ấy cái gì là Phật? Mã Tổ đáp lại: Thế ông ngờ trong tâm ấy cái gì không phải là Phật, hãy chỉ vào đấy cho ta xem? Người ấy không chỉ được. Mã Tổ lại nói: Đạt được thì khắp nơi chỗ nào cũng là Phật, mà không đạt được, thì cứ sai lầm đi mãi mãi.

Thiện Hội nghe xong thì hiểu. Ngài nói: Đệ tử hiểu rằng khắp hết mọi nơi, chỗ nào cũng là tâm Phật cả. Nói xong, Ngài sụp xuống lạy. Cảm Thành thiền sư nói: Thế là ngươi hiểu tới nơi rồi.

Câu chuyện ấy được chép trong sách Phật Học Chỉ Nam, và nó gỡ cho mình một nút thắt lớn. Mình cứ tưởng Phật là một người ở đâu đó, một đấng ở trên cao, phải tu vô số kiếp mới tới được. Nhưng Mã Tổ hỏi ngược lại: trong tâm ông, cái gì không phải là Phật, chỉ ra xem? Chỉ không được. Vì cái tâm đang biết, đang thấy, đang nghe này, nó vốn đã sáng. Nó bị che bởi vọng tưởng, chứ không phải nó không có. Như mặt trời bị mây che, mây tan thì trời sáng. Mặt trời không đi đâu cả. Nó ở đó từ đầu.

Vọng tâm là những suy nghĩ sinh diệt, đến rồi đi, biến thiên theo ngoại cảnh. Ai khen thì vui, ai chê thì buồn. Được thì mừng, mất thì tiếc. Cái tâm ấy chạy theo cảnh, nên lúc nào cũng mệt. Chân tâm thì khác. Nó không sinh không diệt, không chạy theo cảnh. Nó chỉ biết. Biết mà không dính. Thấy mà không đuổi theo. Nghe mà không phán xét. Cái biết ấy ở đâu cũng có, lúc nào cũng có, chỉ vì mình quên mất mà thôi.

Cho nên thiền không phải là đi tìm Phật ở đâu xa. Thiền là nhận ra Phật ở ngay trong tâm mình. Rửa bát mà biết mình đang rửa bát, đó là Phật. Dỗ con ngủ mà lòng yên, đó là Phật. Làm việc mà không gian lận, không hại người, đó là Phật. Ngồi với người thân mà thật sự có mặt, đó là Phật. Không cần đợi đến chùa, không cần đợi đến lúc rảnh, không cần đợi đến kiếp sau. Chỗ nào tâm mình sáng và yên, chỗ đó có Phật.

Nhưng nhận ra rồi thì làm sao giữ? Câu trả lời cũng giản dị: đừng để vọng tâm làm chủ. Suy nghĩ đến thì biết nó đến. Giận lên thì biết mình đang giận. Buồn đến thì biết mình đang buồn. Chỉ biết thôi, đừng vội tin nó là mình. Giận không phải là mình. Buồn không phải là mình. Chúng là khách qua đường. Chủ nhà là cái biết. Giữ được cái biết ấy, thì đi đâu cũng là đạo tràng. Mất cái biết ấy, thì ngồi trong chùa cũng vẫn loạn.

Có người sẽ hỏi: thế thì tu để làm gì, nếu Phật đã ở trong tâm rồi? Tu chính là để nhận ra và giữ được cái ấy. Như người có viên ngọc trong túi mà không biết, cứ đi xin ăn khắp nơi. Tu là sờ vào túi, thấy viên ngọc, rồi từ đó không đi xin nữa. Không phải tạo ra viên ngọc. Viên ngọc có sẵn. Chỉ cần nhận ra.

Hôm nay, thay vì hỏi Phật ở đâu, mình thử hỏi ngược lại như Mã Tổ: trong lòng mình lúc này, cái gì không phải là Phật, chỉ ra xem? Chỉ không được thì mỉm cười. Cái không chỉ được ấy, cái biết đang mỉm cười ấy, chính là Phật. Nó ở ngay đây, trong hơi thở này, trong việc mình đang làm này. Khắp hết mọi nơi, chỗ nào cũng là tâm Phật cả. Chỉ cần mình dừng lại mà thấy.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ) — tr. 72
Bài liên quanXoay cái nghe vào trong: hạnh nghe của Bồ-tát Quán ÂmNhư con ong hút mật: thiền với lòng tham vừa đủThân an thì tâm an: thiền trong lúc tập yoga