Buổi sáng trong vườn, có con ong bay quanh một đóa hoa. Nó đậu xuống, hút mật, rồi bay đi. Đóa hoa vẫn còn nguyên, hương vẫn còn thơm, sắc vẫn còn tươi. Con ong lấy được thứ nó cần, mà hoa không mất gì. Nhìn cảnh ấy, mình chợt nghĩ: giá mà con người cũng sống được như con ong thì hay biết mấy.
Trong Kinh Di Giáo, lời dạy cuối cùng của đức Phật, có một câu nói về con ong như thế. Kinh dạy: Như con ong hút mật, chỉ lấy nhụy hoa mà chẳng làm tổn hại hương sắc. Người tu cũng vậy, nhận sự cúng dường của người ta đủ trừ đói khát, chẳng được tham cầu nhiều, tổn hại đến lòng lành của người. Kinh còn nói thêm một hình ảnh nữa: như kẻ khôn ngoan biết lượng sức con bò kéo, chẳng ép quá nặng khiến phải kiệt sức.
Hai hình ảnh ấy nói về một chữ: đủ. Ong lấy mật vừa đủ, không hút cạn hoa. Người khôn cho bò kéo vừa sức, không bắt nó kiệt sức. Còn mình thì sao? Ăn thì ăn quá no. Làm thì làm quá sức. Xài thì xài quá tay. Muốn thì muốn quá phần. Lúc nào cũng thấy thiếu, lúc nào cũng thấy chưa đủ. Mà càng lấy nhiều, càng thấy thiếu nhiều. Vì cái thiếu không nằm ở bên ngoài, nó nằm ở trong lòng tham của mình.
Lòng tham có một đặc điểm lạ: nó không bao giờ nói đủ. Được một thì muốn hai. Được hai thì muốn mười. Có nhà rồi muốn nhà to hơn. Có xe rồi muốn xe đẹp hơn. Có tiền rồi muốn nhiều tiền hơn. Cứ chạy như thế, đến lúc nhìn lại mới thấy mình đã lấy quá nhiều, mà lòng vẫn trống. Hoa thì héo, bò thì kiệt, người cho thì mệt, mà mình vẫn chưa thấy đủ. Đó là cái giá của tham.
Thiền với lòng tham không phải là không muốn gì nữa. Người không muốn gì thì không sống được. Thiền là muốn vừa đủ. Ăn vừa đủ no thì khỏe. Làm vừa đủ sức thì bền. Xài vừa đủ dùng thì nhẹ lòng. Nhận vừa đủ phần thì người cho cũng vui. Như con ong, lấy mật mà hoa vẫn thơm. Như người chăn bò khôn ngoan, bò kéo vừa sức thì đi được đường dài.
Thử nhìn lại một ngày của mình. Bữa ăn trưa, mình có ăn quá no không? Ăn no quá thì chiều mệt, đầu óc uể oải, làm việc không xong. Công việc, mình có ôm quá nhiều không? Ôm nhiều quá thì việc nào cũng dở, người cũng kiệt sức như con bò bị ép kéo quá nặng. Tiền bạc, mình có xài quá tay không? Xài quá tay thì cuối tháng lo, đầu tháng sau lại lo tiếp. Cái vòng ấy cứ quay, mà mình không biết dừng ở đâu.
Dừng ở chữ đủ. Đủ không phải là ít. Đủ là vừa. Vừa với sức mình, vừa với nhu cầu thật của mình, vừa với người xung quanh mình. Muốn biết thế nào là đủ, hãy hỏi cơ thể mình. Ăn đến lúc vừa no thì dừng, đừng ăn thêm vì ngon miệng. Làm đến lúc vừa mệt thì nghỉ, đừng ráng thêm vì sợ thua người. Mua đến lúc vừa dùng thì thôi, đừng mua thêm vì đang giảm giá. Cơ thể mình biết đủ, chỉ có lòng tham là không biết.
Cũng trong trang kinh ấy, Phật còn dặn: đừng tham ngủ nhiều. Trọn ngày nên siêng năng tu tập thiện pháp, chẳng phí thời gian. Ban đêm cũng chẳng nên bỏ mất lúc đầu hôm và lúc gần sáng. Còn lúc nửa đêm, lấy việc tụng kinh để tự biết mình. Đừng để việc ngủ mê làm cho một đời phải uổng phí không được gì cả. Ngủ cũng vậy, vừa đủ thì khỏe, ngủ mê quá thì uổng cả một đời. Cái gì quá cũng thành hại, dù đó là thứ tốt.
Con ong không bao giờ hút cạn một đóa hoa. Nó lấy phần của nó rồi bay đi, để hoa còn thơm cho ong khác, cho ngày mai. Sống như con ong là sống có chừng mực, có nghĩ đến người khác, có nghĩ đến ngày mai. Mình lấy vừa đủ, thì người khác còn phần. Mình xài vừa đủ, thì ngày mai còn dư. Mình làm vừa sức, thì thân còn khỏe để làm tiếp.
Hôm nay, thử sống như con ong một ngày. Ăn vừa no thì dừng. Làm vừa sức thì nghỉ. Thấy cái gì muốn quá phần thì thở một hơi rồi hỏi: mình có thật sự cần nó không, hay chỉ là tham? Trả lời thật lòng, rồi hãy quyết. Làm được như thế, lòng tự nhiên nhẹ. Vì nhẹ không đến từ có nhiều, mà đến từ biết đủ. Ong bay đi, hoa vẫn thơm. Mình sống vừa đủ, đời vẫn đẹp.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư