🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Giận đang sôi, thở một hơi cho nguội bớt

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Chiều tan làm, anh về nhà, vợ nói một câu không vừa ý. Chỉ một câu thôi. Anh đáp lại một câu nặng hơn. Vợ đáp lại nữa. Chưa đầy năm phút, hai người đã cãi nhau to. Con ngồi trong phòng nghe hết, nó sợ, nó khóc. Tối đó, ai cũng buồn. Anh nằm xuống, nghĩ lại, thấy mình vô lý. Chỉ một câu nói thôi mà, sao mình lại nổi giận nhanh đến vậy? Sao mình không dừng lại được, dù chỉ một giây?

Cơn giận nó đến như vậy đó. Nó không báo trước. Nó ập tới, chiếm lấy mình, rồi sai khiến miệng mình nói những lời mà lúc tỉnh mình không bao giờ nói. Nói xong rồi mới hối. Nhưng lời đã nói ra thì không lấy lại được. Nó như mũi tên đã bắn đi. Người nghe thì đau, người nói thì hối, mà cả hai đều khổ. Giận một lần, mất một đêm ngon giấc. Giận nhiều lần, mất cả sự yên ấm trong nhà.

Trong kinh Pháp Cú, Phẩm Phẫn Nộ, có hai câu kệ nói về cơn giận mà nghe xong phải suy nghĩ. Câu thứ nhất: Ai chận được phẫn nộ, như dừng xe đang lăn, ta gọi người đánh xe, kẻ khác, cầm cương hờ. Xe đang lăn xuống dốc, muốn dừng lại phải có sức. Cơn giận cũng như chiếc xe đó. Nó đang lăn, nó có đà, nó có sức mạnh của nó. Người biết chận cơn giận lại mới thật sự là người cầm cương. Người để cơn giận lôi đi, miệng nói gì tay làm gì cũng theo cơn giận, thì chỉ là người cầm cương hờ, không làm chủ được xe của mình.

Câu kệ thứ hai còn lạ hơn: Lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chơn thắng hư ngụy. Lấy không giận mà thắng giận. Nghe thì vô lý. Giận thì phải đáp lại bằng giận chứ? Người ta mắng mình, mình phải mắng lại chứ? Nhưng kinh dạy ngược lại. Lấy giận đáp giận thì giận chồng lên giận, không bao giờ hết. Chỉ có không giận mới thắng được giận. Không phải vì không giận là yếu. Mà vì không giận là mạnh. Người không giận là người làm chủ được mình. Người giận là người bị cơn giận làm chủ.

Vậy làm sao để không giận, khi cơn giận đang sôi lên trong người? Trong khóa tu thiền Vipassana, vị giảng sư dạy: khi các bạn ngồi thiền, các bạn phải quan sát bên trong, đừng quan sát bên ngoài, cái gì nó đang nhảy ra. Câu này nghe thì nói về lúc ngồi thiền, nhưng dùng ngay trong cơn giận cũng đúng. Khi giận, đừng nhìn ra ngoài mà trách người kia. Hãy nhìn vào trong, xem cái gì đang nhảy ra trong lòng mình. Tim đập nhanh. Tay run run. Mặt nóng bừng. Hơi thở gấp lại. Thấy rõ những thứ đó, mình đã dừng được một nửa cơn giận rồi. Vì lúc mình đang quan sát cơn giận, mình không còn là cơn giận nữa. Mình là người đang nhìn cơn giận.

Có một cách làm rất thực tế, ai cũng làm được. Khi nghe một câu làm mình giận, đừng đáp ngay. Thở một hơi. Chỉ một hơi thôi. Hơi thở vào, biết mình thở vào. Hơi thở ra, biết mình thở ra. Một hơi thở chỉ mất vài giây, nhưng vài giây đó đủ để chiếc xe đang lăn chậm lại. Đủ để mình nhớ ra câu kệ: lấy không giận thắng giận. Đủ để mình chọn một câu đáp khác, nhẹ hơn, thật hơn. Không phải lúc nào một hơi thở cũng dập tắt được cơn giận. Nhưng một hơi thở luôn cho mình một khoảng trống. Trong khoảng trống đó, mình là người quyết định, không phải cơn giận quyết định.

Anh trong câu chuyện đầu bài, sau lần cãi nhau đó, đã tập một việc nhỏ. Mỗi lần vợ nói câu gì làm anh khó chịu, anh không đáp ngay nữa. Anh thở một hơi, rồi mới nói. Có hôm anh thở xong vẫn giận, nhưng câu anh nói ra đã nhẹ hơn trước nhiều. Có hôm anh thở xong thì thấy câu vợ nói cũng không nặng như mình tưởng lúc đầu. Dần dần, nhà anh ít cãi nhau hẳn. Không phải vì hai người không còn bất đồng. Mà vì giữa câu nói và câu đáp đã có một hơi thở. Một hơi thở thôi, mà đủ để giữ lại cả một buổi tối yên ấm.

Giận là chuyện thường tình, ai cũng có. Phật cũng không dạy mình đừng bao giờ giận. Phật chỉ dạy mình đừng để giận làm chủ mình. Chận được cơn giận như dừng xe đang lăn, đó là người đánh xe giỏi. Thắng giận bằng không giận, đó là chiến thắng không cần đánh nhau. Hôm nay, nếu có ai nói một câu làm mình giận, hãy thử thở một hơi trước khi đáp. Một hơi thôi. Rồi hãy nói. Mình sẽ thấy câu nói của mình khác đi. Và lòng mình cũng khác đi. Cơn giận vẫn có thể đến, nhưng nó sẽ không còn kéo mình đi như trước nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — Phẩm Phẫn Nộ (XVII), kệ 222-223: "Ai chận được phẫn nộ, như dừng xe đang lăn"; "Lấy không giận thắng giận" (dhp_ev17.htm)
• Khóa Tu Thiền Vipassana — 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana (Tỳ kheo Thích Minh Tâm giảng), "quan sát bên trong, cái gì nó đang nhảy ra" (trang 106)
Bài liên quanNăm phút ngồi yên trước khi mở điện thoạiĐi bộ từ nhà ra chợ cũng là thiềnNiệm đến rồi niệm đi như hoa rơi buổi sớm