🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền

Hơi thở: người bạn hay bị quên nhất

Thiền · 7 phút đọc

Sáng nào cũng vậy. Chuông báo thức reo, mình bật dậy, đánh răng, thay đồ, dắt xe ra cổng, rồi lao vào dòng người kẹt cứng ngoài đường. Cả buổi sáng chạy như vậy, đến trưa ngồi xuống mới thấy người mệt rã. Có một điều lạ: suốt mấy tiếng đồng hồ đó, mình thở liên tục mà không hề nhớ là mình đang thở. Hơi thở ở ngay đây, gần hơn cả người thân, vậy mà mình quên nó dễ hơn quên bất cứ thứ gì.

Hơi thở đi cùng ta từ lúc chào đời. Lúc mới sinh ra, tiếng khóc đầu tiên cũng là một hơi thở đi ra. Rồi lớn lên, đi học, đi làm, lập gia đình, hơi thở vẫn ở đó, đều đều, không đòi hỏi, không trách móc. Nó không giống điện thoại hết pin thì báo, không giống bụng đói thì kêu. Nó cứ lặng lẽ làm việc của nó, để mặc mình lo chuyện khác. Đến khi nào nghẹt mũi, tức ngực, leo mấy bậc cầu thang mà thở không ra hơi, lúc đó mình mới giật mình nhớ tới nó.

Trong sách dạy thiền Vipassana có một câu nói rất thật: Một trong những cái mà chúng ta cần phải nhớ, mà lại thường xuyên không nhớ, là hơi thở. Nghe qua tưởng đơn giản, ngẫm lại mới thấy đúng. Mình nhớ đủ thứ: nhớ hạn nộp báo cáo, nhớ ngày giỗ, nhớ mật khẩu ngân hàng, nhớ người ta nợ mình một câu xin lỗi. Chỉ có hơi thở là mình quên. Quên không phải vì nó không quan trọng, mà vì nó quá quen, quá gần, gần đến mức mình tưởng nó sẽ tự lo được mãi.

Hơi thở còn là cái gương soi tâm mình rõ nhất. Khi giận ai, hơi thở dồn dập, ngắn và gấp. Khi buồn, hơi thở nặng nề, như có gì đè lên ngực. Khi lo lắng, hơi thở nông, chỉ tới cổ họng rồi quay ra. Khi vui, hơi thở nhẹ và dài. Không cần ai nhắc, chỉ cần để ý một chút là thấy: tâm mình ra sao, hơi thở nói ra vậy. Thế nên người xưa mới lấy hơi thở làm đề mục tu tập, vì nó vừa gần gũi, vừa trung thực, không biết nói dối.

Thực tập với hơi thở không cần phải lên chùa hay ngồi kiết già. Chỉ cần dừng lại một chút, ngay giữa ngày bận rộn. Đang đứng chờ đèn đỏ, thay vì bấm điện thoại, mình thở một hơi dài và biết mình đang thở vào. Đang ngồi trong cuộc họp căng thẳng, mình lén thở chậm lại ba hơi, vai tự nhiên hạ xuống. Đang rửa chén, mình nghe tiếng nước, cảm nhận hơi thở ra vào đều đều. Chỉ vậy thôi, mà tâm đã khác. Không cần làm gì to tát, chỉ cần nhớ ra.

Sách dạy một điều rất đơn giản: Thở vào phải biết thở vào. Biết thôi, không cần điều khiển, không cần thở cho thật sâu hay thật đúng kỹ thuật. Nhiều người nghe nói thiền hơi thở thì tưởng phải tập thở như vận động viên, phải hít thật sâu, giữ thật lâu. Không phải vậy. Hơi thở vốn đã biết việc của nó từ lúc mình sinh ra. Việc của mình chỉ là có mặt với nó, nhận ra nó đang vào, nhận ra nó đang ra. Biết như vậy là đủ.

Có người hỏi: biết hơi thở thì được cái gì? Được một chỗ để trở về. Ngày nào cũng có lúc mình bị cuốn đi: tin nhắn dồn dập, việc này chưa xong việc khác đã tới, người này trách, người kia giục. Tâm chạy tứ tán như vậy thì mệt lắm. Lúc đó, chỉ cần nhớ tới hơi thở, thở một hơi và biết mình đang thở, là mình đã có một chỗ dừng. Không phải dừng hẳn công việc, chỉ là dừng cái đà cuốn đi trong đầu. Một hơi thở tỉnh táo có khi cứu được cả một buổi chiều.

Người làm việc tay chân cũng thở được, người ngồi bàn giấy cũng thở được, người già, người trẻ, người khỏe, người yếu đều thở được. Hơi thở không phân biệt ai, không đòi điều kiện gì. Nó là bài thiền rẻ nhất, gần nhất, mà cũng là bài thiền khó quên nhất nếu mình chịu nhớ. Khó không phải ở kỹ thuật, khó ở chỗ nhớ. Nhớ giữa lúc đang bận, nhớ giữa lúc đang giận, nhớ giữa lúc đang vui quá mà quên hết mọi thứ. Cái nhớ đó phải tập mỗi ngày.

Tối về, trước khi ngủ, thử ngồi yên năm phút, chỉ thở và biết mình đang thở. Không cần đếm, không cần ép. Hơi vào thì biết vào, hơi ra thì biết ra. Ý nghĩ nào tới thì cứ để nó tới, rồi nó đi, mình lại về với hơi thở. Có hôm tâm lặng xuống rất nhanh, ngủ một giấc sâu. Có hôm đầu óc vẫn chạy, nhưng ít ra mình đã cho thân một khoảng nghỉ. Ngủ hay không ngủ, thân cũng đã được thở một cách đàng hoàng, chứ không phải thở vội thở vàng như cả ngày.

Hơi thở không đi đâu cả, nó vẫn ở đây, chờ mình nhớ tới. Mỗi lần nhớ ra, là một lần mình trở về với chính mình. Đời sống bận rộn không phải vì thiếu thời gian, mà vì thiếu những khoảng dừng. Một hơi thở có ý thức chính là một khoảng dừng như vậy. Nhỏ thôi, ngắn thôi, nhưng đủ để mình nhớ: mình đang sống, mình đang ở đây, và ngay giây phút này, không có gì phải chạy theo nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm), tr.5
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm), tr.25
Bài liên quanNgồi yên mười phút: không làm gì mà làm được nhiềuĂn biết ăn: một bữa cơm cũng là thiềnLàm việc cũng là dụng công: thiền không chỉ ở trên bồ đoàn