🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thiền sư Khương Tăng Hội: chỉ thở thôi mà cũng là đạo

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Ít ai biết rằng, một trong những thiền sư đầu tiên dạy thiền ở nước ta lại là người đất Việt. Thiền sư Khương Tăng Hội hành đạo ở Giao Châu, vùng đất mà ngày nay là miền Bắc nước ta. Cách đây gần hai ngàn năm, khi đạo Phật còn mới mẻ trên đất này, thầy đã dạy người ta một phép thực tập rất đơn giản: thở vào, thở ra. Chỉ thở thôi mà cũng thành đạo. Nghe thì dễ, mà cả đời người ta cũng chưa làm trọn.

Thầy Tăng Hội gọi phép thở ấy là An Ban. An Ban, tiếng Phạn là Anapana, có nghĩa là thở vào thở ra. Thủ Ý có nghĩa là nắm giữ cái tâm, tức là chánh niệm. Gộp lại, phép ấy gọi là Quán Niệm Hơi Thở. Thầy nói một câu rất mạnh: An Ban là đại thừa của các vị Bụt dùng để tế độ chúng sanh đang lênh đênh chìm nổi. Đại thừa là cỗ xe lớn, chở được nhiều người. Một hơi thở mà chở được cả chúng sanh đang chìm nổi, vì hơi thở là thứ ai cũng có, ai cũng làm được, không cần giàu nghèo, không cần học cao.

Thầy dạy rằng An Ban gồm sáu loại, nhằm đối trị sáu tình. Sáu loại ấy là sổ tức, tùy tức, chỉ, quán, hoàn và tịnh. Nghe tên thì khó, nhưng làm thì rất thường. Sổ tức là đếm hơi thở, thở vào đếm một, thở ra đếm hai, đếm tới mười rồi đếm lại. Tùy tức là theo dõi hơi thở, thở vào biết mình thở vào, thở ra biết mình thở ra. Chỉ là dừng lại, không chạy theo suy nghĩ. Quán là nhìn rõ hơi thở, thấy nó dài hay ngắn, sâu hay cạn. Hoàn và tịnh là đưa tâm về lại với sự yên lặng. Sáu bước ấy đi từ dễ tới khó, như leo thang, ai cũng leo được từ bậc đầu tiên.

Thầy còn dạy mười sáu phép quán niệm hơi thở. Phép đầu tiên là: thở vào thở ra một hơi dài, biết là thở vào thở ra một hơi dài. Thở vào thở ra một hơi ngắn, biết là thở vào thở ra một hơi ngắn. Nghĩa là thở sao, biết vậy. Không ép mình thở dài khi mình đang mệt, không ép mình thở sâu khi mình đang lo. Thở dài thì biết dài, thở ngắn thì biết ngắn. Chỉ cần biết, không cần sửa. Biết rõ hơi thở của mình, là đã bắt đầu làm chủ được mình.

Vì sao một hơi thở lại quan trọng đến vậy? Vì hơi thở là thứ duy nhất luôn ở với mình trong hiện tại. Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới, chỉ có hơi thở này là đang xảy ra. Người lo âu thì sống ở tương lai, người tiếc nuối thì sống ở quá khứ, người thở có chánh niệm thì sống ở hiện tại. Thầy Tăng Hội dạy người ta trở về với hơi thở, chính là dạy người ta trở về với đời sống thật của mình, ngay lúc này, ngay chỗ này.

Ngày nay, người ta nói nhiều về thiền, về chánh niệm, về chữa lành. Có người đi khóa thiền đắt tiền, có người mua đủ thứ sách vở, dụng cụ. Nhưng phép thở của thầy Tăng Hội thì không tốn một đồng nào. Nó ở ngay trong mũi mình, trong ngực mình, lúc nào cũng sẵn. Đi làm cũng thở được, nấu cơm cũng thở được, ngồi chờ xe cũng thở được. Không cần xếp bằng, không cần chuông mõ, không cần chỗ yên tĩnh. Chỉ cần nhớ: mình đang thở.

Có một điều rất đáng nhớ về thầy Tăng Hội. Thầy là người Việt, hành đạo trên đất Việt, rồi đem đạo đi xa. Thiền của thầy không phải là thiền của người ngồi trên núi cao, xa rời đời sống. Thiền của thầy là thiền của người đi chợ, người cày ruộng, người bế con. Thở vào thở ra, ai mà không làm được. Cho nên đạo của thầy gần gũi, ai nghe cũng hiểu, ai làm cũng được. Đó là thiền cho người đời thường, chứ không phải thiền cho riêng ai.

Tập thở theo thầy Tăng Hội thì bắt đầu thế nào? Đơn giản lắm. Sáng dậy, trước khi cầm điện thoại, ngồi yên một phút, thở ba hơi dài. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Trưa đi làm về, trước khi mở cửa nhà, đứng yên, thở ba hơi. Tối trước khi ngủ, nằm xuống, thở mười hơi, đếm từ một tới mười, thở tới đâu, biết tới đó. Mỗi ngày chỉ vài phút như thế, mà lòng mình khác hẳn. Không phải vì hơi thở có phép lạ, mà vì mình đã chịu dừng lại và trở về với chính mình.

Gần hai ngàn năm đã qua, thầy Tăng Hội không còn nữa, nhưng hơi thở thì vẫn còn. Mỗi lần mình thở vào, biết mình đang thở vào, là mình đang đi trên con đường mà thầy đã mở ra từ đất Giao Châu xưa. Chỉ thở thôi mà cũng là đạo. Câu nói ấy nghe giản dị, nhưng ai làm được, người ấy sẽ thấy đời mình nhẹ đi rất nhiều. Vì đạo không ở đâu xa. Đạo ở trong từng hơi thở của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh) — trang 44
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh) — trang 36
Bài liên quanBắt đầu ngồi thiền 5 phút mỗi ngàyHơi thở đi qua cơn lo âuChánh niệm trong bữa ăn