Có những cơn giận hướng ra ngoài, giận người khác. Nhưng cũng có những cơn giận hướng vào trong, giận chính mình. Giận vì mình nói một câu dại dột trong cuộc họp. Giận vì mình lại quên lời hứa với con. Giận vì mình yếu đuối, mình lười, mình không bằng người ta. Cơn giận này không ồn ào. Nó âm ỉ, nó cắn rứt, nó theo mình từ sáng tới tối.
Người ta thường nghĩ giận mình là tốt, là biết tự răn mình. Nhưng giận mình quá lâu không làm mình tốt lên. Nó chỉ làm mình mệt. Sáng dậy đã tự mắng mình, tối đi ngủ vẫn còn tự mắng mình. Một ngày trôi qua mà lòng cứ như có ai đó cầm roi quất liên tục. Làm việc gì cũng không yên, vì trong đầu luôn có tiếng nói: mày tệ quá, mày lại sai rồi.
Kinh Pháp Cú có một câu rất nổi tiếng: lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện. Câu này thường được hiểu là đối với người khác: người ta giận mình, mình đừng giận lại. Nhưng câu đó cũng đúng với chính mình. Mình giận mình, thì lấy không giận mà thắng cơn giận đó. Đánh mình thêm một cái nữa không sửa được lỗi cũ. Nó chỉ làm mình thêm một vết thương mới.
Hãy thử nhìn cơn giận với mình như nhìn một đứa trẻ đang hư. Đứa trẻ hư thì mình dạy, không phải mình đánh cho nó sợ. Mình sai thì mình sửa, không phải mình ngồi chửi mình cả ngày. Chửi mình không phải là sửa mình. Chửi mình chỉ là một thói quen, một thói quen làm mình đau mà không làm mình khôn ra.
Khi cơn giận với chính mình nổi lên, việc đầu tiên là thở. Thiền sư Khương Tăng Hội dạy một cách thở rất đơn giản: thở vào dài hay ngắn thì mình biết là dài hay ngắn, thở ra dài hay ngắn thì mình biết là dài hay ngắn. Chỉ biết thôi, không phán xét. Hơi thở vào đang dài, mình biết nó dài. Hơi thở ra đang gấp, mình biết nó gấp. Biết như vậy vài hơi, cơn giận sẽ bớt phần hung hăng. Nó vẫn còn đó, nhưng mình không còn bị nó dắt đi nữa.
Sau khi thở, hãy hỏi mình một câu thật chậm: mình vừa làm sai điều gì, cụ thể là điều gì? Không phải "mình là người tệ", mà là "mình đã nói câu đó, vào lúc đó, với người đó". Càng cụ thể, cơn giận càng nhỏ lại. "Mình là người tệ" là một bản án chung chung, không sửa được. "Mình đã quên đón con đúng giờ" là một việc cụ thể, mình có thể xin lỗi con, có thể đặt báo thức ngày mai. Sửa một việc cụ thể dễ hơn nhiều so với việc sửa cả một con người.
Rồi hãy tự hỏi thêm: mình có thể làm gì khác đi lần sau? Chỉ một việc nhỏ thôi. Không cần một kế hoạch lớn lao để trở thành người tốt. Chỉ cần một bước nhỏ, làm được ngay. Ví dụ ngày mai, trước khi nói trong cuộc họp, mình dừng một nhịp để thở. Ví dụ tối nay, mình nói với con một câu xin lỗi thật lòng. Một bước nhỏ làm được sẽ cho mình niềm tin, mà niềm tin thì cơn giận không ăn được.
Có người cả đời sống với một lỗi lầm cũ, cứ nhắc đi nhắc lại trong đầu như một cái đĩa xước. Năm năm trước mình làm người thân buồn, tới giờ vẫn tự dằn vặt. Nhưng dằn vặt không làm người thân vui lại. Điều làm người thân vui là mình sống tử tế từ hôm nay. Quá khứ không sửa được bằng giận dữ. Quá khứ chỉ sửa được bằng hiện tại sống khác đi.
Thiền không dạy mình bỏ qua lỗi lầm. Thiền dạy mình nhìn lỗi lầm cho rõ, rồi buông cây roi xuống. Tay cầm roi thì tay không làm được việc gì khác. Buông roi xuống, tay mình mới rảnh để làm một việc tốt. Giận mình là cầm roi đánh mình. Thương mình là buông roi xuống và bắt đầu lại, từ một việc nhỏ, ngay hôm nay.
Tối nay, trước khi ngủ, bạn thử ngồi yên một phút. Thở vào, thở ra. Nói thầm với mình: hôm nay mình có sai, nhưng mình vẫn đang học. Ngày mai mình sẽ làm khác đi một chút. Chỉ vậy thôi. Đừng đánh mình thêm một cái nữa. Mình đã đủ đau rồi. Và mình xứng đáng được mình đối xử tử tế hơn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư