🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Hơi thở là chỗ về

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Buổi sáng, chuông báo thức vừa reo là tay đã với lấy điện thoại. Tin nhắn, tin tức, việc hôm qua chưa xong, việc hôm nay đã tới. Chưa kịp ngồi dậy mà đầu đã chạy trước thân cả một quãng dài. Có hôm ra khỏi nhà rồi mới chợt nhớ mình chưa ăn sáng, chưa chào mẹ một câu, chưa kịp uống ngụm nước. Ngày cứ thế trôi, mà mình thì như người đi mượn thân xác của chính mình.

Thiền sư Khương Tăng Hội, vị thiền sư người Việt đầu tiên đem đạo Phật sang đất Trung Hoa, dạy một pháp môn rất đơn giản mà ngài gọi là An Ban Thủ Ý, tức là quán niệm hơi thở. Thở vào, thở ra, giữ tâm mình ở đó. Trong sách viết về ngài, có một câu mà người đọc khó quên: An Ban là cỗ xe lớn của các vị Bụt dùng để tế độ chúng sanh đang lênh đênh chìm nổi. Cỗ xe lớn, mà lại bắt đầu từ một hơi thở nhỏ. Nghe qua tưởng nghịch lý, ngẫm lại thấy rất thật.

Vì hơi thở là thứ duy nhất lúc nào cũng ở với ta, từ lúc chào đời đến lúc nhắm mắt. Nó không đòi hỏi gì cả. Nó không cần ta phải giỏi, phải rảnh, phải có chỗ yên tĩnh. Chỉ cần ta chịu quay về với nó một chút thôi. Khi tâm loạn, hơi thở là sợi dây để nắm. Khi giận, khi buồn, khi sợ, hơi thở vẫn ở đó, đều đặn, không phán xét.

Trong khóa tu thiền Vipassana, vị sư hướng dẫn dặn học trò rất kỹ: thở vào thì loại trừ những điều bất thiện trong tâm, thở ra cũng loại trừ những điều bất thiện ấy. Thở vào thì nuôi lớn những điều thiện, thở ra cũng nuôi lớn những điều thiện. Nghe thì đơn giản, nhưng làm thử mới thấy không dễ. Thở vào mà tâm còn đang nghĩ tới món nợ, tới câu nói khó nghe hôm qua, thì hơi thở ấy chưa thật sự là của mình.

Cho nên bước đầu của thiền hơi thở không phải là làm cho hơi thở dài hay sâu. Bước đầu chỉ là biết. Thở vào dài, biết mình đang thở dài. Thở vào ngắn, biết mình đang thở ngắn. Không sửa, không ép, chỉ biết. Cái biết ấy, lặp đi lặp lại, tự nó làm cho tâm lắng xuống, như nước đục để yên một lúc thì trong lại.

Người mới tập có thể bắt đầu bằng cách đếm. Thở vào đếm một, thở ra đếm một. Thở vào đếm hai, thở ra đếm hai. Cứ thế đếm tới mười rồi quay lại từ đầu. Đếm lộn thì bắt đầu lại, không trách mình. Thiền sư Tăng Hội dạy rằng khi đếm không còn lộn nữa, tâm bắt đầu có định, lúc ấy có thể bỏ đếm mà chỉ theo dõi hơi thở thôi. Thở vào tới đâu biết tới đó, thở ra tới đâu biết tới đó, không lộn hơi thở vào với hơi thở ra.

Thực tập này không cần đợi tới lúc rảnh. Đang ngồi chờ xe buýt, đang xếp hàng mua đồ, đang ngồi trên ghế đá công viên, đều có thể thở. Ba hơi thở có ý thức trước khi mở miệng trả lời một câu hỏi khó, cũng đã là thiền. Một buổi sáng bắt đầu bằng mười hơi thở chậm, khác hẳn một buổi sáng bắt đầu bằng màn hình điện thoại.

Có người hỏi, chỉ thở thôi thì được gì. Câu trả lời nằm ngay trong hơi thở ấy: được một chỗ để về. Nhà có thể xa, người thân có thể vắng, công việc có thể rối, nhưng hơi thở thì không bao giờ bỏ ta đi. Mỗi lần quay về với nó, ta tập cho mình một thói quen quý: khi đời xô mình đi, mình biết đường trở lại.

Tối nay, trước khi ngủ, thử ngồi thẳng lưng năm phút. Không cần nệm thiền, không cần chuông mõ. Chỉ cần thở vào, biết mình thở vào. Thở ra, biết mình thở ra. Nếu tâm chạy đi, nhẹ nhàng dắt nó về, như dắt một đứa trẻ ham chơi. Đừng giận nó. Nó chạy đi bao nhiêu lần, mình dắt về bấy nhiêu lần. Đó chính là bài tập.

Hơi thở không giải quyết hết mọi chuyện trong đời. Nó chỉ cho ta một điểm tựa để đối diện với mọi chuyện bằng một cái tâm tỉnh hơn, nhẹ hơn. Và nhiều khi, chỉ cần thế thôi là đủ để ngày mai khác đi một chút. Bắt đầu từ một hơi thở, ngay bây giờ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Sư Khương Tăng Hội — Thích Nhất Hạnh (trang 44)
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — khóa tu thiền Vipassana (trang 121)
• Thiền Sư Khương Tăng Hội — Thích Nhất Hạnh (trang 36)
Bài liên quanĐi chậm lại để thấy mình đang điLau nhà cũng là thiềnKhi cơn giận tới, hãy thở trước đã