Buổi sáng đi chợ, ai cũng biết nó ồn cỡ nào. Tiếng rao hàng, tiếng mặc cả, tiếng xe máy, tiếng dao thớt. Người chen người, mùi cá mùi rau lẫn vào nhau. Có người đi chợ về là mệt, không phải mệt vì xách nặng mà mệt vì ồn, vì vội, vì phải tính toán từng đồng.
Cô Mai đi chợ mỗi sáng cho cả nhà năm người. Hồi trước cô đi chợ như đi đánh trận. Cô chen vào hàng cá, trả giá thật nhanh, sợ người ta nói thách. Cô vừa mua vừa lo tiền chợ hôm nay có đủ không, vừa lo về nấu có kịp giờ con đi học không. Đi chợ về, cô thở phào như vừa qua một trận.
Trong kinh Pháp Cú, câu kệ đầu tiên dạy: tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Nghĩa là mọi chuyện bắt đầu từ trong tâm mình. Tâm yên thì chuyện yên. Tâm rối thì chuyện rối. Chợ thì vẫn ồn như vậy, nhưng chợ có làm mình mệt hay không là do tâm mình.
Nói bằng lời thường thì là thế này. Chợ ồn là chuyện của chợ. Mình có ồn theo chợ hay không là chuyện của mình. Mình đi chợ mà tâm cứ chạy theo tiếng rao, chạy theo giá cả, chạy theo nỗi lo, thì chợ ồn một, lòng mình ồn mười. Còn mình đi chợ mà tâm ở yên với từng bước chân, từng món đồ mình cầm lên, thì chợ vẫn ồn, mà lòng mình vẫn yên.
Cô Mai tập đi chợ chậm lại. Cô không còn chen lấn nữa. Cô đứng trước sạp rau, nhìn mớ rau cho kỹ: rau có tươi không, lá có non không. Cô cầm mớ rau lên, cảm nhận nó mát trong tay. Cô trả giá bằng giọng nhẹ nhàng, không còn gắt gỏng như trước. Được thì mua, không được thì thôi, qua sạp khác. Cô bảo: đi chợ chậm lại thì tốn thêm có mười phút, mà về nhà mình không còn mệt.
Đi chợ cũng là một bài thiền hay. Vì chợ là nơi đủ thứ cám dỗ: đồ ngon, đồ rẻ, đồ lạ. Tâm mình mà không tỉnh thì mua về một đống thứ không cần. Mua vì ham rẻ, mua vì thấy người ta mua, mua vì sợ hết. Về nhà nhìn lại, nửa đống đồ bỏ đi. Thiền khi đi chợ là biết mình cần gì, mua đúng cái cần, mua đủ thôi, không mua thừa.
Thực tập thiền khi đi chợ cũng đơn giản. Trước khi ra khỏi nhà, mình viết ra mấy món cần mua, chỉ mấy món đó thôi. Tới chợ, mình đi chậm, thở đều. Lúc trả giá, mình thở một hơi trước khi nói. Lúc nghe tiếng ồn, mình đừng đuổi theo tiếng ồn, chỉ biết là đang có tiếng ồn thôi. Lúc cầm tiền trả, mình biết mình đang trả bao nhiêu, không trả vội.
Có người nghe tới đây sẽ nói: đi chợ mà thiền thì bao giờ mới xong? Thiền không làm mình chậm đi. Thiền làm mình chắc lại. Đi chợ vội thì mua nhầm, mua thừa, về nhà lại tiếc. Đi chợ tỉnh thì mua đúng, mua đủ, về nhà lòng nhẹ. Tính ra, thiền còn tiết kiệm thời gian hơn là vội.
Cô Mai còn phát hiện ra một điều nữa. Đi chợ chậm lại, cô bắt đầu nhớ mặt người bán. Bà bán rau hay cười, anh bán cá hay nói đùa, cô bán đậu hũ nhớ cô thích đậu non. Trước kia cô đi chợ như đi qua một đám đông xa lạ. Giờ cô đi chợ như đi thăm người quen. Mua bán xong còn hỏi thăm nhau vài câu. Cái chợ ồn ào bỗng trở nên ấm áp. Thiền khi đi chợ không chỉ làm lòng mình yên, mà còn làm cho chợ thành chỗ có tình người. Mình đi chợ bằng tâm yên thì người bán cũng vui, mình cũng vui, món đồ mua về cũng như ngon hơn.
Chợ thì lúc nào cũng ồn. Đời thì lúc nào cũng ồn. Mình không dẹp được cái ồn của chợ, cũng không dẹp được cái ồn của đời. Nhưng mình có thể tập cho lòng mình yên giữa cái ồn đó. Đi chợ mà lòng yên được thì đi làm, đi đường, về nhà, lòng mình cũng yên được. Bắt đầu từ buổi chợ sáng mai, thử đi chậm lại một chút, thở đều một chút, xem có khác không.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư