Chị bị đau lưng đã mấy tháng. Cơn đau không dữ dội, nhưng nó ở đó suốt. Ngồi lâu thì đau. Đứng lâu thì đau. Nằm cũng đau. Chị đi khám, uống thuốc, tập vật lý trị liệu. Đỡ được một thời gian rồi đau lại. Điều làm chị mệt nhất không phải là cơn đau. Mà là cảm giác mình đang chiến đấu với cơn đau suốt ngày. Càng chống lại, càng mệt. Càng sợ nó đến, nó càng đến.
Nhiều người khi đau cũng giống chị. Vừa đau vừa gồng mình chịu đựng. Vừa đau vừa tức giận. Sao lại là mình? Sao mãi không khỏi? Cơn đau ở lưng, nhưng sự khổ thì ở khắp người. Vì ngoài cơn đau thật, ta còn tự tạo thêm một lớp khổ nữa. Lớp khổ của sự chống đối, của nỗi sợ, của câu hỏi không có lời đáp.
Trong sách Mười Bài Giảng về Thiền Vipassana có một đoạn rất hay. Chúng ta nhận diện qua hơi thở để phát triển tuệ giác. Nhận biết thở vào thở ra. Nhận biết ưu, bi, phiền não. Nhận biết tham, sân, si trong tâm. Hơi thở ở đây không phải là thuốc chữa đau. Hơi thở là một cái neo. Khi cơn đau kéo tâm mình đi lung tung, hơi thở kéo mình trở về. Trở về với cái đang xảy ra, thay vì sống trong nỗi sợ về cái sắp xảy ra.
Thở với cơn đau thực tập như thế nào? Rất đơn giản. Ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái. Thở vào, thở ra tự nhiên, không cần cố thở sâu. Khi thở vào, biết mình đang thở vào. Khi thở ra, biết mình đang thở ra. Cơn đau vẫn ở đó. Đừng cố đuổi nó đi. Cũng đừng bám lấy nó. Chỉ cần thở, và biết rằng mình đang thở. Lâu dần, mình sẽ thấy một điều lạ. Cơn đau không phải là một khối đặc. Nó lúc mạnh lúc nhẹ. Lúc nhói lên, lúc lắng xuống. Nó đến rồi đi, như sóng. Trước đây mình thấy nó là một tảng đá đè lên người. Bây giờ mình thấy nó là một dòng chảy. Tảng đá thì không nhúc nhích được. Dòng chảy thì mình có thể đứng bên bờ mà nhìn.
Trong sách về Thiền sư Khương Tăng Hội, người ta nhắc tới phép An Ban Thủ Ý. An Ban, tiếng Phạn là Anapana, có nghĩa là thở vào thở ra. Thủ Ý có nghĩa là nắm giữ cái tâm. Mười sáu phép thở được dạy trong đó bắt đầu từ những điều rất đơn giản. Thở vào một hơi dài, biết là thở vào một hơi dài. Thở vào một hơi ngắn, biết là thở vào một hơi ngắn. Không có gì huyền bí. Chỉ là biết rõ hơi thở của mình. Biết rõ như vậy, tâm sẽ có chỗ bám. Tâm có chỗ bám thì không bị cơn đau lôi đi nữa.
Có một điều cần nói rõ. Thở không thay thế thuốc men. Ai đau thì vẫn phải đi khám, vẫn phải theo lời bác sĩ. Bài này không phải là lời khuyên chữa bệnh. Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế lời khuyên y tế. Hơi thở chỉ giúp mình đi qua cơn đau nhẹ nhàng hơn. Nó giúp mình bớt thêm lớp khổ thứ hai, lớp khổ của sự chống đối và sợ hãi. Cơn đau thật thì bác sĩ lo. Còn thái độ của mình với cơn đau thì mình tự lo được. Và thái độ đó quyết định rất nhiều tới việc mình khổ nhiều hay khổ ít.
Nhiều người khi đau thường nín thở. Hoặc thở gấp. Cơ thể gồng cứng lại. Gồng cứng làm cơn đau tệ hơn. Thở chậm và đều giúp cơ thể mềm ra một chút. Không cần thở theo một kỹ thuật phức tạp nào. Chỉ cần nhớ một điều. Khi đau, đừng nín thở. Thở vào, thở ra. Thở vào, thở ra. Hơi thở là người bạn duy nhất ở bên mình từ lúc sinh ra đến lúc mất đi. Lúc đau, hãy quay về với người bạn đó.
Cũng nên tập thở khi mình không đau. Đừng đợi đến lúc đau mới nhớ tới hơi thở. Mỗi ngày dành vài phút. Ngồi yên, thở vào thở ra, biết mình đang thở. Tập lúc khỏe thì lúc đau mới nhớ mà dùng. Giống như tập bơi lúc nước êm. Đợi đến lúc sóng to mới tập thì đã muộn.
Hơi thở không làm cơn đau biến mất. Nhưng hơi thở làm mình biến đổi trong cơn đau. Từ một người đang chiến đấu, mình trở thành một người đang quan sát. Từ một người bị cơn đau dắt đi, mình trở thành một người đang thở cùng cơn đau. Khác nhau chỉ ở một hơi thở. Mà một hơi thở đó đủ để làm cho cơn đau bớt đáng sợ đi rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư