Buổi sáng đi làm, chen lên xe buýt. Xe đông, người đứng san sát, mùi mồ hôi, tiếng điện thoại, tiếng trẻ con khóc. Xe nhích từng chút một qua ngã tư kẹt cứng. Có người lẩm bẩm chửi. Có người thở dài. Có người bấm điện thoại liên tục như sợ mình bỏ lỡ chuyện gì. Một buổi sáng như vậy đủ làm hỏng cả ngày, nếu mình để nó làm hỏng.
Nhưng cũng chính trên chuyến xe buýt đó, có một người ngồi yên. Không phải vì xe vắng. Xe vẫn đông, vẫn ồn, vẫn kẹt. Nhưng người ấy ngồi yên. Lưng tựa ghế, hai chân chạm sàn, thở đều. Tiếng ồn vẫn vào tai, nhưng không kéo lòng đi. Kẹt xe vẫn kẹt, nhưng lòng không kẹt theo. Người ấy không làm gì đặc biệt cả. Chỉ là ngồi yên giữa dòng người vội.
Trong kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng dạy một câu mà người đi xe buýt nên nhớ: tâm không chạy theo cảnh tức là yên, yên là tọa. Tọa là ngồi. Ngồi thiền không nhất thiết phải ngồi trên bồ đoàn. Ngồi trên xe buýt mà tâm không chạy theo cảnh, thì đó cũng là ngồi thiền. Cảnh là xe đông, là kẹt đường, là tiếng ồn. Tâm chạy theo cảnh là vừa nghe tiếng còi đã bực, vừa thấy kẹt đã chửi, vừa bị chen đã nổi giận. Tâm không chạy theo cảnh là nghe vẫn nghe, thấy vẫn thấy, nhưng không chạy theo.
Làm sao để không chạy theo? Bắt đầu bằng một việc rất nhỏ: cảm nhận chỗ ngồi của mình. Lưng chạm ghế. Chân chạm sàn. Tay đặt trên đùi. Thở vào một hơi, biết mình đang thở vào. Thở ra một hơi, biết mình đang thở ra. Chỉ vậy thôi. Không cần cố gắng dẹp tiếng ồn. Tiếng ồn cứ để đó. Không cần cố gắng xua bực bội. Bực bội cứ để đó. Mình chỉ cần biết mình đang ngồi đây, đang thở đây.
Có người sẽ nói: xe đông vậy, ồn vậy, làm sao mà yên được. Đúng là không yên được nếu mình đòi xe phải vắng, đòi đường phải thông, đòi mọi người phải im lặng. Nhưng thiền không phải là bắt cảnh phải theo ý mình. Thiền là mình không chạy theo cảnh. Cảnh cứ ồn, mình cứ yên. Hai thứ ấy không đụng nhau. Tiếng còi xe không bắt mình phải bực. Mình bực là vì mình chạy theo tiếng còi. Ngừng chạy theo thì tiếng còi chỉ còn là tiếng còi.
Đi xe buýt còn là một bài học hay về sự chờ đợi. Mình không lái xe. Mình không quyết định được đường đi. Mình chỉ là hành khách. Đời mình cũng vậy, có nhiều thứ mình không quyết định được. Sếp có vui không, khách có ký hợp đồng không, con có thi đậu không, trời có mưa không. Những thứ ấy giống như tài xế và đường xá, không nằm trong tay mình. Người ngồi yên trên xe buýt là người hiểu điều đó. Mình không điều khiển được chuyến xe, nhưng mình điều khiển được cách mình ngồi trên xe.
Có một thực tập nhỏ cho những ai đi xe buýt mỗi ngày. Lúc bước lên xe, đừng vội mở điện thoại. Đứng yên một chút, tìm chỗ ngồi hoặc chỗ đứng vững. Đặt chân xuống sàn cho chắc. Thở ba hơi. Hơi đầu cho mình biết mình đang ở đây. Hơi thứ hai cho vai mình hạ xuống. Hơi thứ ba cho lòng mình lắng lại. Rồi mới làm gì thì làm. Chỉ ba hơi thở thôi, mà chuyến xe khác hẳn. Mình vẫn tới chỗ làm đúng giờ, nhưng mình tới với một cái đầu nhẹ hơn.
Đừng đợi tới lúc có phòng yên tĩnh, có giờ rảnh rỗi mới tu. Đời sống không chờ mình rảnh. Xe buýt vẫn chạy, kẹt xe vẫn có, người ta vẫn chen lấn. Thiền không phải là trốn khỏi những thứ ấy. Thiền là ngồi yên giữa những thứ ấy. Tâm không chạy theo cảnh tức là yên. Yên rồi thì ngồi đâu cũng là tọa. Ngay cả trên một chuyến xe buýt đông nghẹt buổi sáng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư