🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Ở đâu cũng làm chủ: lời dạy của thiền sư Lâm Tế

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Có một kiểu chờ đợi rất quen: đợi hết bận rồi mới sống yên. Đợi con lớn rồi mới thảnh thơi. Đợi đổi việc rồi mới vui. Đợi mua được nhà rồi mới an tâm. Đợi hết bệnh rồi mới tu. Cả đời cứ đợi, mà cái ngày "rồi mới" ấy chẳng bao giờ đến. Vì hết việc này lại có việc khác, hết bận này lại có bận khác.

Thiền sư Lâm Tế nói một câu cắt đứt cái chờ ấy: "Tùy xứ tác chủ, lập xứ giai chân." Nghĩa là: ở đâu cũng làm chủ, chỗ nào mình đứng cũng là chỗ chân thật. Câu này được Thiền Luận của Suzuki dẫn lại, với lời chú: "Chính sự ứng dụng linh hoạt ấy mà Lâm Tế gọi là tùy xứ tác chủ, lập xứ giai chân." Từ cái một ấy ứng với cảnh giới lớn nhỏ, chân ngụy, tăng tục, phàm thánh, không cùng tận.

Làm chủ là gì? Không phải làm chủ người khác, cũng không phải làm chủ hoàn cảnh. Mà là làm chủ chính mình, ngay tại chỗ mình đang đứng. Đang rửa bát thì làm chủ việc rửa bát. Đang kẹt xe thì làm chủ cơn bực của mình. Đang nghe người ta mắng thì làm chủ cái miệng của mình, đừng để nó nói ra lời mà lát nữa mình hối hận.

Người ta thường tưởng phải đổi chỗ thì mới đổi đời. Đổi việc, đổi nhà, đổi thành phố, đổi người bên cạnh. Nhưng đi đâu mình cũng mang theo chính mình đi theo. Tâm mình chưa làm chủ được thì ở đâu cũng vậy. Ở nhà cũng bực, đi chùa cũng bực, lên núi cũng bực. Vì cái bực không ở chỗ mình đứng, mà ở trong mình.

Lâm Tế dạy ngược lại: đừng đổi chỗ, hãy làm chủ chỗ mình đang đứng. Chỗ nào mình đứng mà mình làm chủ được, chỗ đó thành đạo tràng. Đang ở công sở ồn ào, mình làm chủ được hơi thở của mình, thì công sở ấy là đạo tràng. Đang ở nhà với con nhỏ khóc, mình làm chủ được cơn giận của mình, thì căn nhà ấy là đạo tràng. Không cần đợi đến chùa, đợi đến núi, đợi đến lúc rảnh.

"Lập xứ giai chân" nghĩa là chỗ nào mình đứng vững, chỗ đó đều là chân thật. Chân thật không phải là một nơi chốn đặc biệt. Chân thật là trạng thái của người đã đứng vững. Người đứng vững thì đứng đâu cũng vững. Người chưa đứng vững thì đứng đâu cũng chao đảo.

Thực tập rất cụ thể. Mỗi khi thấy mình đang nói "đợi... rồi mới...", hãy dừng lại. Đợi hết bận rồi mới thở? Sao không thở ngay bây giờ, một hơi thôi. Đợi con ngủ rồi mới yên? Sao không yên ngay lúc đang ru con, nghe tiếng con thở đều đều. Đợi về hưu rồi mới sống chậm? Sao không sống chậm ngay trong bữa cơm tối nay, ăn cho trọn vẹn một miếng cơm.

Có người hỏi: vậy cứ ở yên một chỗ, không phấn đấu gì nữa sao? Không phải. Làm chủ không có nghĩa là buông xuôi. Người làm chủ vẫn làm việc, vẫn phấn đấu, vẫn lo cho gia đình, vẫn sửa chữa những gì cần sửa. Khác nhau ở chỗ: người làm chủ làm việc mà không bị việc lôi đi. Việc xong thì thôi, không mang theo về nhà. Người chưa làm chủ thì việc chưa xong đã lo, việc xong rồi vẫn còn lo.

Ngay cả lúc chờ đợi cũng là chỗ để làm chủ. Chờ xe buýt, chờ khám bệnh, chờ con tan học, chờ một tin tức quan trọng, mình thường bồn chồn, bấm điện thoại, thở dài. Nhưng chờ đợi cũng là một chỗ đứng. Đứng đó mà làm chủ được hơi thở, làm chủ được sự nôn nóng, thì chỗ chờ đợi ấy cũng là đạo tràng. Không cần đợi hết chờ mới yên, mà yên ngay trong lúc đang chờ. Người làm chủ được lúc chờ đợi thì không còn sợ những khoảng trống trong ngày nữa, vì chỗ nào cũng là chỗ mình đứng vững được.

Cho nên, đừng hỏi: bao giờ mình mới được yên. Hãy hỏi: ngay chỗ này, ngay lúc này, mình có làm chủ được mình không. Trả lời được câu hỏi ấy, thì đi đâu cũng là nhà, ở đâu cũng là đạo, làm gì cũng là tu. Đó là ý nghĩa của "tùy xứ tác chủ, lập xứ giai chân": không có chỗ nào là không phải chỗ tu, chỉ có người chưa làm chủ mà thôi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Luận (Daisetz Teitaro Suzuki; Trúc Thiên dịch), tr. 339 — "Chính sự ứng dụng linh hoạt ấy mà Lâm Tế gọi là 'tùy xứ tác chủ, lập xứ giai chân'"
• Lịch sử Thiền Tông Trung Quốc (Nguyễn Nam Trân dịch), tr. 49 — về tông Lâm Tế
Bài liên quanNghe một tiếng chuông: trở về với hơi thở của mìnhĐem tâm ra đây, ta an cho — chuyện của tổ Huệ KhảUống nước, lạnh hay nóng chỉ mình mình biết