Có người hỏi mình: tu như vậy có đúng không? Ngồi thiền như vậy có tới đâu không? Mình nghe câu hỏi đó thì lúng túng, vì thật ra mình cũng không biết. Mình nghe người ta nói cái này hay, cái kia đúng, rồi chạy theo. Người này bảo phải ngồi kiết già mới đúng, người kia bảo phải thở theo cách này mới đúng. Mình làm theo hết, mà trong lòng vẫn cứ ngờ ngợ: hay là mình làm sai?
Chuyện xưa kể rằng Lục Tổ Huệ Năng sau khi được truyền y bát ở chùa Hoàng Mai, phải lánh nạn. Huệ Minh, một vị tướng xuất gia, đuổi theo để đoạt lại y bát. Huệ Năng đặt y bát trên tảng đá rồi ẩn đi. Huệ Minh tới, nhấc y bát lên không nổi, bỗng sinh lòng hổ thẹn, liền gọi lớn: hành giả, tôi tới đây là vì pháp, không phải vì y bát. Huệ Năng mới bước ra, ngồi trên tảng đá.
Huệ Minh lễ bái rồi thưa: xin hành giả vì tôi mà nói pháp. Huệ Năng dạy: ông đã vì pháp mà tới, thì hãy bính tức các duyên, chớ sanh một niệm, ta sẽ vì ông mà nói. Tức là: ông hãy dừng hết mọi duyên bên ngoài, đừng khởi một ý niệm nào, ta sẽ nói cho ông nghe. Im lặng một lúc lâu, Huệ Năng hỏi: chẳng nghĩ thiện, chẳng nghĩ ác, chính ngay lúc ấy, cái nào là bản lai diện mục của Minh Thượng tọa? Huệ Minh nghe xong, liền đại ngộ.
Rồi Huệ Minh hỏi thêm: ngoài những lời mật ngữ mật ý thầy vừa nói, còn có ý kín nào nữa không? Huệ Năng đáp: những gì ta nói với ông, thì không phải là mật. Nếu ông quay lại soi xét chính mình, thì cái mật ở ngay nơi ông. Huệ Minh thưa: Huệ Minh tuy ở Hoàng Mai, thật chưa tỉnh được mặt mũi của chính mình. Nay nhờ được chỉ dạy, như người uống nước, lạnh nóng tự biết. Nay hành giả chính là thầy của Huệ Minh.
Như người uống nước, lạnh nóng tự biết. Câu nói đó nghe giản dị mà thấm. Nước lạnh hay nước nóng, chỉ người uống mới biết. Người đứng ngoài nhìn, dù nhìn kỹ tới đâu, cũng không biết được. Đạo cũng vậy. Cái thấy của mình, cái ngộ của mình, chỉ mình mình biết. Người khác có nói hay tới đâu, cũng chỉ là lời kể lại. Như người chưa từng uống nước mà nghe người ta tả nước lạnh như thế nào, tả hay mấy cũng không bằng một ngụm nước thật.
Người đời hay có thói quen hỏi người khác: tôi làm vậy đúng không? Tôi tu vậy được không? Hỏi không sai, hỏi để học là tốt. Nhưng nếu lúc nào cũng hỏi, lúc nào cũng chờ người khác xác nhận, thì mình chẳng bao giờ tự biết. Mình cứ đứng ngoài ly nước, nhìn người ta uống, rồi hỏi: nước này lạnh hay nóng vậy? Người ta trả lời, mình gật gù, mà miệng mình thì khô rang, chưa từng nếm giọt nào.
Tu, suy cho cùng, là tự mình uống. Ngồi thiền năm phút, tự mình cảm nhận thân mình ngồi ra sao, hơi thở mình đi đâu. Ăn một bữa cơm, tự mình biết mình ăn có chánh niệm hay vừa ăn vừa nghĩ chuyện khác. Không ai ăn giùm mình được, không ai thở giùm mình được. Cái biết đó, cái tự biết đó, mới là cái thật của mình.
Tất nhiên, có những lúc mình cần thầy, cần bạn chỉ đường. Huệ Minh cũng nhờ Huệ Năng chỉ cho một câu mới ngộ. Nhưng câu nói của Huệ Năng chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng. Ngộ hay không, là ở Huệ Minh tự uống. Nếu Huệ Minh nghe xong chỉ ghi nhớ câu nói rồi đi khoe khắp nơi, thì chẳng có gì xảy ra. Ông ngộ, là vì ông uống.
Cho nên, khi mình hoang mang không biết mình tu đúng hay sai, đừng vội chạy đi hỏi mười người. Hãy ngồi xuống, uống một ngụm nước của chính mình. Ngồi yên năm phút, thở vài hơi, xem tâm mình đang ra sao. Lạnh hay nóng, tự mình biết. Rõ ràng hay mờ mịt, tự mình biết. Cái biết đó, dù nhỏ, cũng là của mình, không ai lấy được, không ai cho được.
Hôm nay, mình thử uống nước chậm lại một lần. Cầm ly nước lên, uống một ngụm nhỏ, cảm nhận nước mát đi qua cổ họng. Đừng vừa uống vừa xem điện thoại. Chỉ uống thôi. Một ngụm nước uống trọn vẹn, cũng là một bài thiền. Lạnh hay nóng, chỉ mình mình biết. Và biết như vậy, là đủ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư