Hai giờ sáng. Con khóc. Tiếng khóc xé màn đêm, vang khắp căn nhà đang ngủ yên. Mình vùng dậy, bế con lên, đi đi lại lại trong phòng. Vỗ lưng, hát ru, thay tã, pha sữa. Làm đủ mọi cách, mà con vẫn khóc. Mình mệt, mình bực, mình lo: hay con đau ở đâu? Hay mình làm gì sai?
Cái khổ của đêm ấy không chỉ là tiếng khóc. Là cái đầu của mình chạy trước. Mai mình phải đi làm, con thế này thì sáng mai ra sao, hay con ốm rồi, hay mình chăm con chưa đủ tốt. Mình dỗ con bằng cả một đầu lo lắng. Tay thì vỗ, mà lòng thì rối. Con cảm được cái rối đó. Mình càng cuống, con càng khóc to. Hai mẹ con cùng rối, cùng mệt, cùng không biết làm sao.
Nhiều đêm như vậy, mình tự trách: sao mình không bình tĩnh hơn? Sao người ta làm mẹ nhẹ nhàng, còn mình cứ cuống lên? Nhưng tự trách cũng chỉ làm mình thêm mệt. Mình không cần trở thành một người mẹ hoàn hảo trong một đêm. Mình chỉ cần một cách làm khác đi một chút, ngay trong đêm nay.
Có một cách khác, giản dị hơn nhiều. Đặt con xuống chỗ an toàn, ngồi xuống bên cạnh con, và thở. Trong sách Giải Thoát Đạo Luận có dạy phép quán hơi thở: hơi thở vào dài, biết là mình đang thở vào dài. Hơi thở ra ngắn, biết là mình đang thở ra ngắn. Cứ như thế mà biết. Chỉ có vậy. Không cần làm gì thêm, không cần dỗ bằng mọi cách cùng một lúc.
Hơi thở đầu tiên: mình thở vào, thấy ngực mình phồng lên. Hơi thở ra: mình thở ra chậm, thấy vai mình hạ xuống. Ba hơi thở như vậy. Tiếng khóc vẫn còn đó, nhưng mình không còn chạy theo nó nữa. Mình đang ở đây, với con, chứ không phải ở ngày mai, với nỗi lo. Mình thở cho mình trước, rồi mới dỗ con sau. Thứ tự này quan trọng: mình yên rồi, con mới yên được.
Khi lòng mình yên lại một chút, tay mình mới thật sự dịu dàng. Mình đặt tay lên lưng con, nhẹ thôi. Mình không còn vỗ vội, vỗ mạnh như muốn át tiếng khóc đi. Mình bế con lên bằng hai tay vững, chứ không phải bằng hai tay run. Con cảm được. Trẻ con cảm được hơi thở của người lớn nhanh hơn mình tưởng. Mẹ thở gấp, con khóc to. Mẹ thở chậm, con cũng dịu dần. Không phải lúc nào cũng vậy, nhưng nhiều đêm là vậy.
Có đêm con nín. Có đêm con vẫn khóc, vì con đau bụng, vì con mọc răng, vì con chỉ muốn được bế. Không sao. Thiền không phải là cái nút bấm làm con nín ngay. Thiền là mình không đánh mất mình giữa tiếng khóc. Mình vẫn ở đó, tỉnh táo, thương con, mà không cuống. Mình kiểm tra từng thứ một cách bình tĩnh: tã có ướt không, con có nóng không, con có đói không. Làm từng việc, không làm tất cả cùng lúc trong hoảng loạn.
Có những đêm mình làm đúng hết mà con vẫn khóc. Đêm đó, mình chỉ ngồi đó với con. Ngồi yên, thở, ôm con. Không cần phải sửa cho được tiếng khóc. Có những tiếng khóc không cần sửa, chỉ cần có người ở bên. Mình ở bên con, bằng cả thân và tâm, đã là đủ. Sáng mai nhìn lại, mình sẽ thấy đêm đó mình không thua. Mình đã ở đó, trọn vẹn.
Ban ngày, mình cũng có thể tập thở như vậy, để đêm tới mình không phải bắt đầu từ đầu. Lúc cho con bú, lúc thay tã, lúc ru con ngủ trưa — những lúc tay bận mà lòng rảnh — mình thở vào dài, thở ra dài, biết mình đang thở. Tập ban ngày, đêm mới dùng được. Hơi thở cũng như cơ bắp: tập hoài mới khỏe. Đừng đợi tới hai giờ sáng mới nhớ ra mình có hơi thở.
Mai này con lớn, sẽ có những đêm khác: con sốt, con gặp ác mộng, con buồn chuyện ở trường. Mình vẫn chỉ có một việc để làm: ngồi yên, thở, rồi mới hành động. Hơi thở là cái neo. Cứ mỗi lần cuống lên, lại trở về với một hơi thở vào dài, một hơi thở ra dài. Đơn giản vậy thôi, mà đủ dùng cả đời làm cha làm mẹ. Đêm nay con khóc, mình thở. Mai con cười, mình cũng thở. Hơi thở ở đó, mình ở đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư