Từ hôm nay, 15 tháng 11, một quy định mới của Ngân hàng Nhà nước bắt đầu có hiệu lực. Đó là Thông tư 53 về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngân hàng. Nghe thì có vẻ xa xôi, toàn chữ chuyên môn. Nhưng nói gần lại, nó chạm đến túi tiền của mỗi người. Những giao dịch lớn, từ mười triệu, hai mươi triệu, năm mươi triệu, một trăm triệu, sẽ được hệ thống trí tuệ nhân tạo theo dõi kỹ hơn, để phát hiện dấu hiệu bất thường.
Nhiều người nghe đến đây thì lo. Lo rằng chuyển tiền cho người thân sẽ bị chặn. Lo rằng mua nhà, mua xe, chuyển khoản lớn sẽ rắc rối hơn. Lo rằng máy móc sẽ hiểu lầm mình. Những lo lắng đó cũng dễ hiểu. Tiền bạc là chuyện nhạy cảm. Ai cũng muốn tiền của mình đi nhanh, đi đúng, không bị ai giữ lại.
Nhưng nhìn ở góc khác, quy định này ra đời cũng vì một lý do rất thật. Lừa đảo qua ngân hàng đang nhiều quá. Người ta giả danh công an, giả danh ngân hàng, dụ người chuyển tiền. Có người mất cả trăm triệu trong một giờ. Trí tuệ nhân tạo được đưa vào là để bắt những dấu hiệu đó sớm hơn. Một giao dịch lạ, một tài khoản lạ, một kiểu chuyển tiền lạ, máy sẽ báo động trước khi tiền đi mất. Nói cách khác, đây là một lớp khóa mới cho túi tiền của mình.
Trong kinh có một bài pháp rất nổi tiếng về chánh niệm. Người tu được dạy hãy sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời. Chánh niệm nghĩa là biết rõ mình đang làm gì, ngay trong lúc làm. Áp vào chuyện tiền bạc thì cũng vậy. Trước khi chuyển một khoản tiền lớn, dừng lại một hơi thở. Biết rõ mình đang chuyển cho ai, vì việc gì, số tiền là bao nhiêu. Một hơi thở tỉnh táo có thể cứu mình khỏi một lần chuyển nhầm, chuyển vội, chuyển cho kẻ lừa đảo.
Thực tế, nhiều vụ mất tiền không phải vì thiếu công nghệ, mà vì thiếu một nhịp dừng. Người ta đang vội, đang sợ, đang bị ai đó thúc giục qua điện thoại, thì bấm chuyển ngay. Kẻ lừa đảo đánh vào chính cái vội đó. Chúng tạo ra sự hoảng loạn, rồi bảo nạn nhân chuyển tiền ngay, không chuyển là mất hết. Người nghe sợ quá, tay run mà vẫn bấm. Nếu lúc đó dừng lại một phút, gọi lại cho người thân, hỏi lại ngân hàng, thì đã không mất tiền.
Quy định mới cũng nhắc chúng ta một điều. Trí tuệ nhân tạo có thông minh đến đâu thì cũng chỉ là công cụ. Người giữ tiền cuối cùng vẫn là mình. Máy có thể báo động, nhưng người quyết định chuyển hay không vẫn là mình. Vì vậy, đừng ỷ lại vào máy. Cũng đừng sợ máy. Hãy coi máy như một người bạn nhắc nhở. Còn mình thì giữ thói quen cẩn thận.
Vài thói quen nhỏ mà ai cũng làm được. Chuyển tiền lớn thì kiểm tra lại số tài khoản hai lần. Đừng chuyển tiền theo lời dặn của người lạ qua điện thoại, dù người đó tự xưng là ai. Đừng bấm vào đường link lạ rồi đăng nhập tài khoản ngân hàng. Đặt hạn mức chuyển tiền hằng ngày vừa đủ với nhu cầu của mình. Những việc này không tốn thời gian, nhưng là chánh niệm trong chuyện tiền bạc.
Tiền bạc cần chánh niệm, cũng như hơi thở cần chánh niệm. Người biết rõ từng đồng tiền của mình đi đâu, về đâu, thì ít khi bị mất oan. Người chuyển tiền trong lúc vội vàng, sợ hãi, mơ hồ, thì dễ bị dắt đi. Quy định mới về trí tuệ nhân tạo, nói cho cùng, cũng chỉ là một lời nhắc từ phía ngân hàng. Còn lời nhắc quan trọng nhất vẫn là lời nhắc từ chính mình. Chậm lại một nhịp, thở một hơi, rồi hãy bấm chuyển.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư