Những ngày này, trên mạng chia sẻ nhiều câu chuyện về người trẻ vừa học vừa làm. Có sinh viên năm ba vừa đi học vừa làm ba việc gia sư để nuôi mình và nuôi em sau khi gia đình gặp biến cố. Có bác sĩ trẻ mới ra trường, ban ngày khám bệnh, buổi tối chạy xe giao đồ ăn để trả nợ học phí. Có nữ sinh bán cá buổi sáng, phụ quán cơm buổi chiều, tối về vẫn ngồi học bài.
Không ai trong số họ khoe khoang. Người ta chia sẻ vì thương, vì nể, vì thấy hình ảnh của chính mình trong đó. Vừa học vừa làm là chuyện của hàng triệu người trẻ Việt Nam. Ban ngày đến giảng đường, ban đêm đi làm thêm. Cuối tuần dạy thêm, chạy xe, bán hàng online. Tiền kiếm được không nhiều, nhưng là tiền của chính sức mình làm ra, nên quý lắm.
Trong bài giảng về Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo có dạy thế nào là chánh tinh tấn. Đó là tinh tấn ngăn chận không cho khởi sanh các bất thiện pháp chưa sanh, tinh tấn trừ diệt các bất thiện pháp đã sanh, tinh tấn phát khởi các thiện pháp chưa sanh, và tinh tấn duy trì các thiện pháp đã sanh. Nói bằng lời thường, siêng năng chân chánh là siêng đúng chỗ: siêng làm điều lành, siêng giữ điều lành, siêng bỏ điều xấu. Chứ không phải siêng một cách mù quáng, làm gì cũng làm, làm đến kiệt sức thì thôi.
Học là con đường đổi đời. Nhiều gia đình nghèo chỉ có một hy vọng duy nhất là con học thành tài. Người trẻ vừa học vừa làm hiểu điều đó hơn ai hết, nên họ bám lấy việc học như bám lấy chiếc phao. Làm thêm là chánh mạng, tức là kiếm sống bằng đường ngay, bằng sức lao động của mình. Làm gia sư, giao hàng, bán hàng, phụ quán, tất cả đều đáng quý như nhau, không có việc nào thấp kém, không có gì phải xấu hổ. Xấu hổ chỉ khi mình kiếm tiền bằng cách hại người khác.
Nhưng siêng không có nghĩa là kiệt sức. Có người làm thêm nhiều đến mức bỏ học, ngủ mỗi đêm vài tiếng, ăn uống qua loa, sức khỏe xuống dốc mà không hay. Học để đổi đời, mà học không nổi nữa vì quá mệt, thì cái được không bù cái mất. Làm để nuôi mình, mà làm đến mức ốm đau nằm viện, thì tiền kiếm được lại đổ vào tiền thuốc. Siêng năng chân chánh, suy cho cùng, cũng phải biết giữ sức mình.
Biết dừng là một phần của siêng năng. Dừng đúng lúc để ngủ một giấc, để ăn một bữa đàng hoàng, để ôn bài cho kỳ thi sắp tới. Tìm sự giúp đỡ khi cần cũng không phải là yếu đuối. Học bổng của trường, của tỉnh, của các tổ chức, sự hỗ trợ của thầy cô, của đoàn thể, của người thân, tất cả đều là những bàn tay chìa ra cho người đang cố gắng. Người siêng năng thật sự là người biết nhận giúp đỡ đúng lúc để đi tiếp, chứ không phải người cố chịu đựng một mình đến gục ngã.
Với người ngoài nhìn vào, thương thì thương cho đúng cách. Đừng thương hại kiểu ban ơn, đừng biến câu chuyện của người ta thành nội dung để câu lượt xem. Một lời động viên chân thành, một cơ hội việc làm tử tế, một suất học bổng đúng người, những thứ đó quý hơn ngàn lời khen trên mạng. Và nếu mình là người đang vừa học vừa làm, thì hãy nhớ rằng mình không hề đơn độc. Có rất nhiều người đang đi cùng một con đường như mình.
Học để đổi đời, làm để nuôi mình. Đi chậm mà chắc cũng tới. Miễn là mình đi đúng đường, giữ sức khỏe, giữ lòng ngay thẳng, thì mỗi ngày làm thêm, mỗi giờ ngồi học, đều là một hạt giống tốt gieo xuống. Rồi sẽ đến ngày hạt giống đó nảy mầm. Ngày đó có thể chưa đến ngay, nhưng chỉ cần mình còn siêng năng chân chánh, thì ngày đó nhất định sẽ đến.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư