Mấy hôm nay, câu chuyện một cô gái hai mươi lăm tuổi ngất xỉu ngay giữa cuộc họp được nhiều báo đưa tin. Cô làm việc mười hai tiếng mỗi ngày, tối và cuối tuần vẫn ôm việc về nhà, cho đến khi cơ thể không chịu nổi nữa. Nghe thì tưởng là chuyện hiếm, nhưng quanh ta, có bao nhiêu người trẻ đang sống y như vậy mà chưa ngã xuống, chỉ vì chưa tới lúc.
Cuối năm là mùa dồn việc. Báo cáo quý, báo cáo năm, những deadline dí sát nhau, rồi tiền Tết, tiền gửi về quê, tiền lì xì, quà biếu. Nhiều bạn trẻ kể rằng mình làm việc trong trạng thái quên ăn quên ngủ, sáng mở mắt đã thấy tin nhắn công việc, tối lên giường vẫn còn nghĩ tới file chưa gửi. Mệt thì uống cà phê cho qua. Mất ngủ thì bảo tại mình yếu. Cáu gắt với người thân thì bảo tại áp lực. Cứ thế mà kéo dài từ tháng này sang tháng khác.
Bác sĩ chẩn đoán cô gái trong câu chuyện trên mắc hội chứng kiệt sức nghề nghiệp, còn gọi là burnout. Tổ chức Y tế Thế giới đã đưa tình trạng này vào phân loại bệnh quốc tế từ năm 2019, như một hiện tượng gắn với căng thẳng nơi làm việc không được kiểm soát. Dấu hiệu của nó không ồn ào: mất ngủ kéo dài, khó tập trung, hay cáu gắt, mệt mỏi dù đã ngủ đủ, và một cảm giác chán chường âm ỉ với chính công việc mình từng thích. Điều đáng sợ là nhiều người trẻ không nhận ra mình đang kiệt sức. Họ cứ nghĩ mình chưa cố đủ, nên càng cố thêm, càng lún sâu.
Trong kinh Pháp Cú có một lời dạy về người sống phóng dật, tức là sống buông thả thân tâm, để mặc cho công việc và dục vọng kéo mình đi mà không còn biết dừng. Người trí thì khác: họ tỉnh thức, biết mình đang ở đâu, thân mình đang ra sao. Tỉnh thức không có nghĩa là làm nhiều hơn người khác. Tỉnh thức là biết khi nào cần dừng lại. Một cái cây muốn ra trái thì phải có mùa nghỉ. Một con người cũng vậy. Cố quá sức không phải là chăm chỉ, mà là đang vay mượn sức khỏe của ngày mai để trả cho hôm nay, và món nợ đó luôn đòi lãi rất đắt.
Kinh cũng dạy rằng ý dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ mọi việc. Khi cái đầu đã cạn kiệt thì tay chân có cố cũng chỉ làm ra sai sót. Nhiều người tưởng ngồi thêm hai tiếng nữa là xong việc, nhưng thực ra hai tiếng đó chỉ đủ để tạo thêm việc sửa vào ngày mai. Nghỉ ngơi không phải là lười biếng. Nghỉ ngơi là một phần của làm việc cho đàng hoàng. Người biết nghỉ đúng lúc không thua ai cả, họ chỉ không muốn thắng một cuộc đua mà cái giá phải trả là chính mình.
Vậy thì bắt đầu từ đâu, khi công việc vẫn còn đó và sếp vẫn đang chờ? Bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Ngủ đủ giấc, đừng lấy giấc ngủ ra trả nợ deadline. Sau giờ làm, thử ngắt kết nối thật sự một tiếng đồng hồ, để điện thoại qua một bên và ăn một bữa cơm cho ra bữa cơm. Trước khi mở máy làm việc vào buổi sáng, ngồi yên và thở vài hơi cho chậm lại. Ăn chậm một chút, đi bộ một đoạn ngắn giữa giờ. Những việc này nghe thì tầm thường, nhưng chúng là cách để mình lấy lại quyền làm chủ một ngày của mình, thay vì để công việc quyết định hết.
Cũng cần nói thẳng một điều: nếu tình trạng mệt mỏi, mất ngủ, chán nản kéo dài nhiều tuần mà không đỡ, đó là lúc nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đi khám không phải là yếu đuối, cũng không phải là thất bại. Nó giống như khi xe báo đèn đỏ thì mình đưa xe đi kiểm tra, chứ không phải cố chạy thêm cho tới khi xe chết máy giữa đường. Cơ thể đã lên tiếng thì mình nên nghe, đừng đợi tới khi nó phải hét lên bằng một cơn ngất xỉu.
Cuối năm ai cũng vội, nhưng vội đến đâu thì cũng nên nhớ một điều giản dị: công việc có thể dời lại, có thể giao cho người khác, có thể làm lại vào ngày mai. Còn sức khỏe thì không có bản sao lưu. Thương mình trước đã, rồi mới có sức mà thương người khác và làm việc cho tử tế. Năm mới sắp tới, mong bạn bước vào đó với một thân thể còn khỏe và một cái đầu còn sáng, chứ không phải với một cơ thể đã cạn từ tháng mười một.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư