Có một chuyện nghe qua tưởng như đùa, nhưng đang xảy ra thật: trang web giả mạo cổng dịch vụ công của Bộ Công an, giống hệt trang thật, từ màu sắc, bố cục cho tới logo. Người dân cần làm thủ tục hành chính, tìm trên mạng, bấm vào trang giả, làm theo hướng dẫn, điền thông tin cá nhân, chuyển tiền phí, rồi mới biết mình vừa đưa cả giấy tờ lẫn tiền cho kẻ lừa đảo. Trang thật có địa chỉ rõ ràng, trang giả chỉ khác nhau một chút ở tên miền mà mắt thường khó nhận ra. Chỉ một cú bấm nhầm, hậu quả có thể kéo dài nhiều tháng.
Kẻ làm trang giả không cần giỏi công nghệ tới mức nào, chỉ cần hiểu tâm lý người dùng: ai cũng muốn làm thủ tục cho nhanh, ai cũng tin vào cái gì trông có vẻ chính thức. Thấy logo quen, thấy giao diện quen, người ta liền tin. Lòng tin ấy, một khi bị lợi dụng, trở thành cái bẫy. Người bị lừa không phải vì dốt, mà vì đang vội, vì tin vào những gì mắt mình thấy. Có người sau khi mất tiền còn hoang mang không biết kêu ai, vì trang giả biến mất nhanh như lúc nó xuất hiện.
Trong sách Cổ Học Tinh Hoa có một câu chuyện kể về lửa tham: lửa tham bốc lên mờ cả hai con mắt, bao nhiêu hàng hóa trong chợ người đó cứ tưởng là của mình cả, không còn trông thấy ai nữa. Nói lại bằng lời thường: khi lòng tham hay nỗi sợ nổi lên, mắt mình mờ đi, không còn nhìn rõ thật giả. Kẻ lừa đảo sống được là nhờ ngọn lửa ấy: hứa cho nhanh, hứa cho rẻ, hứa cho dễ, để người ta vội vàng làm theo mà không kịp suy nghĩ. Còn người bị lừa, nhiều khi không phải vì tham tiền, mà vì sợ mất cơ hội, sợ làm sai thủ tục, sợ bị phạt. Sợ cũng làm mờ mắt như tham vậy.
Kinh Tăng Nhất A Hàm có bốn câu mà người xưa thuộc lòng: chớ làm các điều ác, vâng làm các điều lành, tự thanh tịnh tâm ý, là lời chư Phật dạy. Bốn câu ấy, đặt vào chuyện trang giả, có hai mặt. Một mặt dành cho kẻ làm giả: làm trang giả để lừa người là điều ác, dù không cướp giật ngoài đường, nhưng cái hại thì không nhỏ hơn. Mặt còn lại dành cho chính mình: giữ tâm cho tỉnh, đừng để tham và sợ dắt mình đi. Tỉnh táo cũng là một cách làm lành, vì một người tỉnh táo thì không trở thành nạn nhân, mà cũng không vô tình tiếp tay lan truyền cái bẫy cho người khác.
Vậy làm sao để không sập bẫy trang giả? Có mấy điều đơn giản mà ai cũng làm được. Thứ nhất, làm thủ tục hành chính thì vào đúng địa chỉ đã biết, hoặc gõ tên miền chính thức, đừng bấm vào đường link lạ trong tin nhắn, trong quảng cáo, trong kết quả tìm kiếm mà mình không chắc. Thứ hai, trang thật của cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu chuyển tiền qua tài khoản cá nhân, không gọi điện hối thúc nộp phí gấp. Ai hối mình chuyển tiền nhanh thì đó là dấu hiệu đáng ngờ nhất. Thứ ba, trước khi điền thông tin cá nhân hay giấy tờ tùy thân, dừng lại một nhịp, đọc kỹ lại tên miền, hỏi người thân, hoặc ra trực tiếp cơ quan hỏi cho chắc. Chậm một phút còn hơn mất tiền rồi tiếc cả tháng.
Nếu chẳng may đã lỡ bấm vào trang giả, đã chuyển tiền hay đã gửi giấy tờ, đừng giấu, đừng tự mình tìm cách lấy lại bằng cách thuê người lạ trên mạng. Việc đầu tiên là khóa tài khoản ngân hàng, đổi mật khẩu, rồi báo cho cơ quan công an nơi gần nhất. Báo sớm thì còn cơ hội ngăn chặn, giấu đi thì kẻ lừa càng có thời gian làm thêm chuyện xấu với giấy tờ của mình. Bị lừa không phải là điều đáng xấu hổ. Kẻ đáng xấu hổ là kẻ đi lừa. Người bị lừa mà dám nói ra, dám báo, là đang giúp cho người khác khỏi bị lừa theo.
Cuối cùng, xin nhớ: thời buổi này, cái giả ngày càng giống cái thật. Mắt nhìn chưa đủ, phải có tâm tỉnh mới đủ. Trước mỗi cú bấm, hỏi mình một câu: mình có chắc đây là chỗ thật không? Một câu hỏi nhỏ như vậy, đôi khi giữ lại được cả tiền bạc lẫn sự bình yên của cả nhà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư