Có một câu chuyện đang làm nhiều cha mẹ giật mình: một bé gái lớp 9 dùng điện thoại mười tiếng mỗi ngày, ban ngày ngủ gật trong lớp, ban đêm thức khuya xem video ngắn. Cha mẹ phát hiện thì đã muộn, con đã quen với nhịp sống ngược: ngày ngủ, đêm thức, học hành sa sút, tính tình cũng đổi khác. Dưới phần bình luận, hàng trăm cha mẹ khác kể chuyện tương tự: con mình cũng ôm điện thoại tám đến mười tiếng một ngày, lấy điện thoại đi thì khóc lóc, không nghe lời, học không vào. Có video cảnh báo rằng xem video ngắn liên tục làm não bộ mệt mỏi, khó tập trung. Có người nổi tiếng lên tiếng rằng ngày xưa cha mẹ lo con ra đường gặp nguy hiểm, bây giờ lo con ngồi trong nhà mà gặp đủ thứ trên mạng. Và có một câu nói làm nhiều người chạnh lòng: cha mẹ mải điện thoại thì đừng trách con mải điện thoại.
Chuyện con nghiện điện thoại, nói cho cùng, không phải chuyện của riêng đứa trẻ. Điện thoại được làm ra để giữ chân người xem càng lâu càng tốt. Video ngắn cứ vuốt là có cái mới, mỗi cái chỉ vài chục giây, xem xong lại muốn xem tiếp. Người lớn còn khó cưỡng lại, huống chi một đứa trẻ lớp 9 chưa đủ sức tự chủ. Trách con là dễ nhất, nhưng trách xong thì con vẫn ôm điện thoại, vì con chưa có cái gì khác để ôm. Cấm điện thoại mà không cho con một thứ khác để làm, thì cái cấm ấy chẳng giữ được lâu.
Kinh Pháp Cú mở đầu bằng một câu kệ rất nổi tiếng: ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ não bước theo sau, như xe theo chân vật kéo. Nói lại bằng lời thường: cái tâm mình đi đâu thì đời mình đi đó. Điện thoại không phải là cái xấu, cái xấu là cái tâm không còn làm chủ được mình. Khi tâm bị video ngắn dắt đi cả ngày, thì việc học, giấc ngủ, sức khỏe và cả tình cảm gia đình đều bị kéo theo. Khổ não bước theo sau, đúng như câu kệ nói, lặng lẽ mà chắc chắn.
Vậy cha mẹ phải làm gì? Điều đầu tiên, và cũng là điều khó nhất: cha mẹ hãy làm gương trước. Bữa cơm gia đình mà cha xem điện thoại, mẹ lướt mạng, thì lời dạy con bớt điện thoại sẽ không có sức nặng. Trẻ con học bằng mắt nhiều hơn bằng tai. Cha mẹ đặt điện thoại xuống lúc ăn cơm, lúc nói chuyện với con, đó là bài học mạnh nhất, không cần nói nhiều.
Điều thứ hai: đặt ra giờ giấc rõ ràng, cả nhà cùng theo. Ví dụ, sau chín giờ tối, điện thoại để ở phòng khách, cả nhà cùng ngủ. Giờ ăn cơm không có điện thoại trên bàn. Cuối tuần có một buổi cả nhà cùng làm việc gì đó không cần màn hình: đi bộ, nấu ăn, dọn nhà, chơi cờ. Quy tắc mà cả nhà cùng giữ thì con không thấy mình bị đối xử bất công. Quy tắc chỉ áp cho con thì con sẽ tìm cách lách.
Điều thứ ba: đừng chỉ lấy đi, hãy cho lại. Con ôm điện thoại mười tiếng một ngày, phần lớn vì con không biết làm gì khác cho vui. Cha mẹ có thể cùng con tìm một thứ khác: một môn thể thao, một quyển sách hay, một việc nhà mà con thấy mình có ích. Khi con có niềm vui thật ngoài đời, sức hút của màn hình tự nhiên giảm đi. Cấm đoán chỉ là chặn dòng nước, còn cho con một con đường khác mới là dẫn dòng nước đi đúng chỗ.
Cuối cùng, nếu con đã nghiện nặng, ngủ ngày thức đêm, học hành sa sút, tính tình thay đổi nhiều, cha mẹ đừng ngại tìm sự giúp đỡ chuyên môn: nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm, với chuyên gia tâm lý học đường, để có cách can thiệp đúng và kịp thời. Đó không phải là chuyện xấu hổ, mà là thương con một cách có trách nhiệm.
Con dùng điện thoại mười tiếng một ngày, lỗi không nằm hết ở con. Cái điện thoại trong tay con, một phần cũng là tấm gương phản chiếu cái điện thoại trong tay cha mẹ. Muốn con buông xuống, cha mẹ hãy buông xuống trước. Một gia đình mà buổi tối mọi người cùng ngồi với nhau, không màn hình chen giữa, thì tự nhiên con sẽ thấy nhà là nơi đáng ở hơn cái màn hình nhỏ kia.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư