🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Đời sống hôm nay

AI không lấy việc của bạn, nó lấy bậc thang đầu tiên

Đời sống hôm nay · 6 phút đọc

Mấy tháng nay, câu hỏi AI có lấy mất việc làm của con người không được bàn rất nhiều trên mạng. Người thì lo, người thì bảo đừng lo, người thì bảo lo cũng chẳng làm được gì.

Đầu tháng mười một, một bài phân tích được chia sẻ rộng rãi đã đưa ra một góc nhìn rất đáng suy nghĩ. Theo nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Đổi mới và Tương lai việc làm thuộc trường HEC Paris, phối hợp với Ngân hàng Trung ương Pháp, công bố tháng mười năm nay: từ cuối năm hai nghìn hai mươi hai đến đầu năm nay, việc tuyển dụng người trẻ từ hai mươi mốt đến hai mươi chín tuổi, vào những nhóm nghề chịu tác động mạnh của trí tuệ nhân tạo, đã giảm hơn hai mươi tám phần trăm. Trong khi đó, nhóm nghề ít chịu tác động chỉ giảm có bảy phẩy năm phần trăm.

Con số này nói lên một điều quan trọng: AI không gây ra một làn sóng sa thải hàng loạt. Doanh nghiệp không đuổi người đang làm. Họ chỉ ngừng tuyển người mới. Đặc biệt là ngừng tuyển người trẻ, người mới ra trường, người chưa có kinh nghiệm. Nói cách khác, AI không lấy mất cái ghế của bạn. Nó lấy mất bậc thang đầu tiên để bạn bước lên cái ghế đó.

Điều này giải thích vì sao nhiều bạn trẻ cảm thấy khó xin việc hơn hẳn, dù tin tức vẫn nói kinh tế đang phát triển, dù các công ty vẫn báo lãi. Việc làm không biến mất. Việc làm chỉ đổi chủ. Những công việc đầu đời, những công việc đơn giản, lặp đi lặp lại, viết văn bản mẫu, trả lời câu hỏi thường gặp, viết đoạn mã đơn giản — những việc mà sinh viên mới ra trường từng làm để bắt đầu sự nghiệp — giờ đây máy làm được nhanh hơn, rẻ hơn.

Nghe thì buồn. Nhưng nhìn theo nhà Phật, đây cũng là một bài học về vô thường. Sách xưa viết: một kiếp người qua mau như bọt nước, như lửa xẹt trong đá, bừng lên rồi tắt ngay. Mọi thứ đều thay đổi, không có gì đứng yên. Nghề nghiệp cũng vậy. Có nghề sinh ra, có nghề mất đi, có nghề đổi hình đổi dạng. Người làm nghề dệt từng sợ máy dệt. Người làm nghề đánh máy từng sợ máy tính. Mỗi thời đại đều có một nỗi sợ như vậy. Và mỗi thời đại, con người đều tìm ra cách đi tiếp.

Vô thường không có nghĩa là buông xuôi. Vô thường có nghĩa là đừng bám chặt vào một hình thức cũ mà không chịu thay đổi. Nếu công việc cũ đã có máy làm thay, thì câu hỏi không phải là làm sao để máy không làm nữa. Câu hỏi là: mình có thể làm gì mà máy không làm được? Mình có thể giỏi hơn ở chỗ nào?

Nghiên cứu cũng chỉ ra một điểm sáng: những công việc mà AI đóng vai trò hỗ trợ con người, chứ không thay thế con người, thì việc làm vẫn giữ vững, thậm chí tăng lên. Người biết dùng AI như một công cụ, để mình làm việc nhanh hơn, tốt hơn, sáng tạo hơn, thì vẫn có chỗ đứng. Người chỉ làm những việc mà AI làm được, và làm chậm hơn AI, thì mới gặp khó.

Cho nên, lời khuyên thiết thực nhất cho người trẻ lúc này không phải là sợ AI, cũng không phải là coi thường AI. Mà là học cách làm việc cùng AI. Học cách đặt câu hỏi đúng, kiểm tra kết quả, đưa ra phán đoán mà máy không có. Học những kỹ năng mà máy khó thay thế: gặp gỡ con người thật, hiểu cảm xúc thật, giải quyết vấn đề thật, chịu trách nhiệm thật.

Phật dạy: muốn diệt trừ phiền não, phải hành chánh niệm. Chánh niệm ở đây, nói theo đời thường, là tỉnh táo nhìn rõ mình đang ở đâu, đang có gì, đang thiếu gì, rồi làm việc cần làm ngay hôm nay, thay vì ngồi lo sợ về một tương lai chưa tới. Lo sợ không tạo ra việc làm. Học thêm một kỹ năng, làm thêm một sản phẩm thật, gặp thêm một người thật — những việc đó mới tạo ra việc làm.

AI đang thay đổi thế giới việc làm, điều đó là thật. Nhưng thế giới việc làm đã thay đổi hàng nghìn năm nay, và con người vẫn đi tiếp. Bậc thang đầu tiên có thể hẹp lại, nhưng người biết tìm đường vẫn sẽ tìm được lối lên. Đừng đứng yên mà sợ. Hãy bước đi, dù bước đầu tiên có khó hơn ngày xưa một chút.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• "Một kiếp người qua mau như bọt nước, như lửa xẹt trong đá, bừng lên rồi tắt ngay... Cái gì cũng không đem theo được, chỉ có Nghiệp theo mình" (Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư, tr.17)
• "Muốn diệt trừ phiền não, phải hành Chánh Niệm" (Tinh Mệnh Khuê Chỉ Toàn Thư, tr.364)
• Kinh Pháp Cú, kệ 1–2 — "Tâm dẫn đầu các pháp" (Tâm và Đạo, Ajahn Sumedho, BudSas, tr.1)
Bài liên quanThức khuya cày việc: cái giá trả bằng sức khỏeĂn chay đang trẻ lại: một bữa chay, một tâm lànhChill 0 đồng: khi người trẻ chọn sống ít lại