Căn phòng trọ mười lăm mét vuông, kê vừa một cái giường, một cái tủ nhỏ, một bếp đơn. Hai vợ chồng trẻ và đứa con lên ba sống trong đó. Tối nào, người chồng cũng ngồi tính: lương hai vợ chồng cộng lại, trừ tiền trọ, tiền ăn, tiền học cho con, còn lại được bao nhiêu. Tính tới tính lui, giấc mơ mua một căn nhà nhỏ vẫn xa như đứng bên này sông nhìn sang bên kia. Câu chuyện này không hiếm. Nó đang là chuyện của rất nhiều người trẻ ở thành phố lớn hôm nay.
Giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập từ lâu rồi. Theo các báo cáo thị trường được báo chí dẫn lại trong năm nay, trong năm năm qua, giá căn hộ tại Hà Nội tăng khoảng bảy mươi hai phần trăm, tại Thành phố Hồ Chí Minh tăng khoảng năm mươi phần trăm, trong khi thu nhập bình quân chỉ tăng khoảng sáu đến mười phần trăm mỗi năm. Giá nhà tại Việt Nam hiện cao gấp khoảng hai mươi đến hai mươi sáu lần thu nhập bình quân năm. Cũng theo khảo sát, hơn sáu mươi phần trăm người trẻ dưới ba mươi lăm tuổi tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đang chọn thuê nhà vì áp lực tài chính. Nghĩa là người trẻ không lười, không tiêu hoang. Họ chỉ đang chạy sau một cái giá leo nhanh hơn chân mình.
Cái mệt không chỉ nằm ở tiền. Nó nằm ở chỗ mỗi lần họ hàng hỏi bao giờ mua nhà, mỗi lần bạn bè khoe vừa nhận nhà mới, lòng mình lại chùng xuống một chút. Người ta dễ nghĩ rằng chưa mua được nhà là mình thua kém, là mình chưa đủ giỏi. Nhưng thước đo ấy là thước đo mượn của người khác. Nhà là chỗ để ở, để về, để con mình lớn lên yên ổn. Nó không phải là tấm bảng điểm để chấm giá trị một con người.
Kinh Di Giáo có một câu nói rất nhẹ mà thấm: người biết đủ thì nằm trên đất cũng thấy an vui, người không biết đủ thì ở thiên đường cũng không thỏa mãn. Không biết đủ thì giàu mà nghèo, biết đủ thì nghèo mà giàu. Nói bằng lời thường, yên hay không yên không nằm ở nhà to hay nhà nhỏ, mà nằm ở chỗ lòng mình có chịu dừng lại và thấy đủ với những gì đang có hay không. Sách Dịch Học Tinh Hoa cũng nhắc người học đạo: cần phải biết đủ mà dừng lại, để mà trở về. Biết đủ không phải là cam chịu, không phải là bỏ luôn ước mơ. Biết đủ là biết rõ mình đang ở đâu, để bước tiếp cho vững, thay vì vừa đi vừa oán trách mình.
An cư và sở hữu là hai chuyện khác nhau. An cư là có một chỗ ở yên ổn, sạch sẽ, con cái được ngủ ngon, vợ chồng có chỗ ngồi ăn cùng nhau. Sở hữu là có giấy tờ đứng tên mình. Nhiều người có giấy tờ mà lòng không yên, vì gánh nợ trả góp đè nặng mấy chục năm. Nhiều người đi thuê mà lòng yên, vì tiền nhà chỉ chiếm một phần nhỏ thu nhập, còn lại dành cho con học, cho cha mẹ già, cho những ngày ốm đau bất ngờ. Thuê nhà không phải là thua kém. Thuê nhà có thể là một lựa chọn khôn ngoan trong một giai đoạn của đời mình.
Vậy thì người trẻ nên làm gì, trong lúc giá nhà còn cao? Thứ nhất, tính toán cho rõ, đừng vay quá sức. Các chuyên gia tài chính thường khuyên chi phí nhà ở chỉ nên chiếm khoảng ba mươi đến bốn mươi phần trăm thu nhập. Vay đến mức mỗi tháng trả góp nuốt hết tiền ăn, tiền học của con, thì có nhà rồi lòng cũng không yên. Thứ hai, tìm hiểu nhà ở xã hội và các chính sách hỗ trợ người trẻ, vì đó là con đường dành cho người có nhu cầu ở thật. Thứ ba, đừng so sánh mình với người được cha mẹ cho tiền mua nhà. Mỗi nhà mỗi cảnh, so sánh chỉ làm mình mệt.
Có đôi vợ chồng thuê trọ sáu năm nay trong xóm tôi. Họ không mua được nhà, nhưng họ dành tiền cho con học trường tốt, cuối tuần đưa con ra công viên, tối nào cũng ăn cơm cùng nhau. Hỏi họ có buồn không, người vợ cười: buồn chứ, ai chẳng muốn có nhà riêng. Nhưng buồn một lúc rồi thôi, còn cơm thì vẫn phải nấu, con thì vẫn phải nuôi. Nhà chưa có, nhưng nhà của họ thì có, vì trong căn trọ ấy lúc nào cũng có tiếng cười.
Giấc mơ an cư là giấc mơ chính đáng, cứ giữ lấy. Nhưng đừng để giấc mơ ấy biến thành cái roi quất vào lưng mình mỗi ngày. Nhà chưa mua được thì lòng vẫn có thể yên được, nếu mình biết đủ với chỗ ở hôm nay, tính toán rõ ràng cho ngày mai, và nhớ rằng giá trị của mình không nằm trong diện tích căn nhà. Cứ sống cho đàng hoàng, làm việc cho chăm chỉ, tích lũy từng chút một. Đến lúc duyên đủ, nhà sẽ đến. Còn trước lúc đó, mình vẫn có quyền sống yên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư