Con ôm điện thoại từ sáng đến tối. Ăn cơm cũng cầm điện thoại, học bài cũng mở điện thoại, đi ngủ cũng giấu điện thoại dưới gối. Cha mẹ tịch thu thì con khóc, con giận, rồi tìm cách khác để lén dùng. Có nhà tịch thu được cái điện thoại này, con lại mượn điện thoại bạn, ra quán nét, dùng máy tính bảng của em. Cấm mãi không xong, mắng mãi không nghe. Nhiều cha mẹ rơi vào bế tắc: không biết nên tịch thu cái máy, hay ngồi xuống nghe con nói.
Đây không còn là chuyện của riêng một nhà. Ngày mười chín tháng Mười vừa qua, chương trình Teen Safety School Tour 2026 với thông điệp An toàn số cho em đã chính thức khởi động tại Hà Nội, mở đầu hành trình đến mười trường học thuộc năm tỉnh, thành phố trong giai đoạn tháng Mười đến tháng Mười Hai năm hai nghìn hai mươi sáu. Chương trình dự kiến tiếp cận trực tiếp khoảng chín nghìn học sinh và giáo viên. Nội dung tập trung vào những vấn đề nóng mà học sinh dễ gặp phải: nhận diện tin nhắn lừa đảo, phòng chống bắt nạt trực tuyến, hành vi dụ dỗ, bảo vệ quyền riêng tư, nhận biết nội dung giả mạo do trí tuệ nhân tạo tạo ra, và kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp nguy cơ. Nghĩa là các em không chỉ mê điện thoại, mà còn đang đối mặt với những rủi ro thật sự trên mạng.
Cấm không phải là dạy. Cấm chỉ làm con giấu giếm giỏi hơn. Càng cấm, cái điện thoại càng trở thành thứ hấp dẫn, càng trở thành chỗ con trốn vào mỗi khi buồn, mỗi khi bị mắng, mỗi khi thấy mình không được ai lắng nghe. Nhiều đứa trẻ không mê cái máy, mà mê cái cảm giác được ai đó trên mạng khen mình, hỏi thăm mình, cười với mình. Trong nhà không ai hỏi con hôm nay thế nào, thì con đi tìm người hỏi trên mạng. Đó mới là gốc của vấn đề.
Trong Trung A-hàm có một đoạn dạy rất rõ về việc gìn giữ các căn. Đức Phật dạy: nếu không có chánh niệm, chánh trí thì làm tổn hại việc gìn giữ các căn. Ngược lại, nếu có chánh niệm, chánh trí thì thường gìn giữ các căn, giữ giới, không hối hận, rồi sinh hân hoan, hỷ, tĩnh lặng, an lạc. Nói bằng lời thường, mắt, tai, tâm của con người cần được giữ gìn, nhưng giữ bằng sự tỉnh táo và hiểu biết, không phải bằng cách bịt mắt, bịt tai con lại. Dạy con giữ các căn là dạy con biết mình đang xem gì, đang nghe gì, và cái đó có làm mình tốt lên hay không. Đó là dạy, còn tịch thu chỉ là cấm.
Kinh Pháp Cú mở đầu bằng câu: tâm dẫn đầu các pháp. Mọi chuyện bắt đầu từ trong lòng. Muốn con bớt dính vào điện thoại, trước hết phải hiểu lòng con đang cần gì. Có phải con đang buồn vì bị bạn bè trêu chọc? Có phải con đang sợ vì có người lạ nhắn tin dụ dỗ? Có phải con đang áp lực học hành mà không dám nói với cha mẹ? Những câu hỏi như vậy chỉ có đáp án khi cha mẹ chịu ngồi xuống và lắng nghe, không mắng ngay, không phán xét ngay. Nghe hết câu chuyện của con, rồi mới cùng con tìm cách.
Trong nhà, có vài việc có thể làm ngay. Thứ nhất, đặt ra giờ không màn hình cho cả nhà cùng nhau, ví dụ bữa cơm tối và một giờ trước khi ngủ, không ai cầm điện thoại, kể cả cha mẹ. Cha mẹ làm gương thì lời nói mới có sức nặng. Thứ hai, thỏa thuận rõ ràng với con về giờ dùng máy: dùng để học bao lâu, giải trí bao lâu, và sau mấy giờ thì tắt máy. Thỏa thuận cùng nhau thì con dễ tuân theo hơn là mệnh lệnh một chiều. Thứ ba, dạy con những kỹ năng cụ thể: không bấm vào đường link lạ, không gửi ảnh riêng tư cho người lạ, không chuyển tiền theo lời người quen trên mạng, và khi gặp chuyện đáng sợ thì nói ngay với người lớn mình tin tưởng.
Nếu con đã gặp chuyện xấu trên mạng, như bị lừa đảo, bị bắt nạt, bị dụ dỗ, thì đừng mắng con vì đã dại dột. Lúc ấy con đang sợ, đang xấu hổ, rất cần một người lớn bình tĩnh bên cạnh. Hãy cùng con lưu lại bằng chứng, báo cho thầy cô, và khi cần thì liên hệ tổng đài bảo vệ trẻ em 111 hoặc cơ quan công an địa phương để được hướng dẫn. Dạy con rằng gặp nguy thì tìm người lớn giúp đỡ không phải là mách lẻo, mà là dũng cảm.
Cái máy không nuôi con, người mới nuôi con. Tịch thu được cái điện thoại này, còn cái điện thoại khác. Nhưng ngồi xuống nghe con nói, hiểu được lòng con, thì con sẽ tự biết giữ mình. Cha mẹ không cần phải thắng cái điện thoại. Cha mẹ chỉ cần thắng được sự im lặng giữa mình và con. Khi con chịu nói, cha mẹ chịu nghe, thì cái máy chỉ còn là một công cụ, không còn là cả thế giới của con nữa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư