Giữa tháng 11 này, một đoạn video ngắn về hôn nhân được chia sẻ rất nhiều. Người dẫn chương trình nói một câu mà nhiều cặp vợ chồng trẻ nghe xong phải khựng lại: hôn nhân thường rạn nứt sau khi có con, và lỗi không phải ở đứa trẻ. Trước khi có con, hai người yêu nhau, đi chơi, có thời gian cho nhau. Con ra đời, mọi thứ đảo lộn: mẹ kiệt sức vì thức đêm, cha thấy mình như người thừa trong chính nhà mình, tiền bạc chật hơn, giấc ngủ ít hơn, lời nói nhẹ nhàng cũng ít hơn. Rồi những câu trách móc bắt đầu: "anh chẳng giúp gì cả", "em lúc nào cũng cáu", "từ ngày có con, nhà này chẳng còn vui vẻ gì nữa".
Đứa trẻ không làm gì sai cả. Nó chỉ đến, và làm lộ ra những chỗ yếu mà hai người chưa kịp chuẩn bị: chưa biết chia việc, chưa biết nói nhu cầu của mình mà không trách móc, chưa biết lắng nghe khi người kia mệt. Có con giống như một bài kiểm tra mà không ai báo trước. Không phải để chấm điểm tình yêu, mà để xem hai người có biết làm đồng đội của nhau hay không.
Nhà Phật dạy về ái ngữ và lắng nghe. Trong sách Đạo Bụt Nguyên Chất, Thiền sư Thích Nhất Hạnh viết: khi ta đã có tuệ giác và tình thương, ta sẽ áp dụng các pháp môn ái ngữ và lắng nghe để giúp cho người kia điều chỉnh những tri giác sai lầm trong họ, để họ hết bị tổn thương và tự ái. Ái ngữ không phải là nói ngọt để lấy lòng. Là nói sao cho người kia nghe được, không phải nghe xong thì đóng cửa lại. "Anh về muộn, em ở nhà với con cả ngày rất mệt, anh có thể trông con một tiếng để em nghỉ không?" — câu ấy nói lên nhu cầu của mình, không buộc tội ai. Còn "anh lúc nào cũng chỉ biết việc của anh" — câu ấy chỉ làm người nghe muốn bỏ đi.
Cùng với ái ngữ là nhẫn nhục. Sách Phật Học Tinh Hoa của Nguyễn Duy Cần giảng về nhẫn nhục ba-la-mật: nhẫn nhục là nhường nhịn mọi khiêu khích, là hạnh của người đại dũng, không coi vào đâu những lời trái ý. Nhẫn trong gia đình không phải là cam chịu. Là khi con khóc lúc hai giờ sáng, người kia lỡ lời cằn nhằn, mình đủ bình tĩnh để không đáp lại bằng một câu nặng hơn. Là khi mệt, mình biết dừng một nhịp trước khi nói, vì một câu nói lúc nóng giận có thể làm hỏng cả tuần êm ấm sau đó.
Muốn hôn nhân qua được giai đoạn có con nhỏ, hai người cần những thỏa thuận rất cụ thể, chứ không chỉ là tình cảm chung chung. Ai trông con ca đêm nào, ai nấu cơm, ai là người được ngủ bù vào cuối tuần, mỗi tuần hai người có ít nhất một buổi ngồi với nhau không nói về con, không nói về tiền, chỉ để hỏi nhau hôm nay thế nào. Nghe thì nhỏ nhặt, nhưng chính những thỏa thuận nhỏ ấy giữ cho hai người không trở thành hai người xa lạ sống chung một nhà.
Cũng nên nhớ rằng người mẹ sau sinh và người cha đi làm cả ngày mệt theo hai cách khác nhau, mà cả hai cách đều thật. Mẹ mệt vì thiếu ngủ và vì cả ngày chỉ quanh quẩn với tiếng khóc của con, ít được nói chuyện với người lớn. Cha mệt vì áp lực kiếm tiền và vì về nhà thấy vợ buồn, con khóc, mình thì không biết giúp từ đâu. Khi cả hai cùng mệt, ai cũng tưởng mình là người mệt nhất, và đó là lúc lời trách móc dễ bật ra nhất. Thay vì tranh nhau xem ai mệt hơn, hãy thử công nhận sự mệt của nhau trước: "em mệt rồi, để anh trông con một lúc", "anh cũng mệt rồi, mai anh ngủ bù nhé". Một câu công nhận như vậy có khi gỡ được cả một tuần căng thẳng.
Và xin nhớ một điều: đừng bao giờ nói trước mặt con rằng "tại có con nên ba mẹ mới khổ". Đứa trẻ nghe câu ấy sẽ mang theo suốt đời, dù nó chưa hiểu hết. Con không phải là lý do của rạn nứt. Con là lý do để hai người lớn học cách thương nhau theo một cách mới: ít lời hoa mỹ hơn, nhiều việc làm cụ thể hơn. Nếu mâu thuẫn đã vượt khỏi sức của hai người, hãy tìm đến tư vấn tâm lý gia đình. Nhờ người giúp không phải là thất bại của hôn nhân. Đó là cách hai người cùng chịu trách nhiệm giữ lại mái nhà cho con.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư