Cuối tháng mười vừa rồi, một đoạn video ngắn được chia sẻ rất nhiều trên mạng. Video kể về một cậu bé suốt ngày nằm trên giường, dán mắt vào điện thoại, không làm bài tập, không phụ giúp việc nhà, bố mẹ nói gì cũng không nghe. Lời bình trong video nói một câu khiến nhiều phụ huynh giật mình: nhàn nhã hôm nay, đánh đổi ngày mai.
Câu chuyện đó không phải chuyện của riêng cậu bé trong video. Đó là chuyện của rất nhiều gia đình bây giờ. Con cái từ nhỏ đã có điện thoại, có máy tính bảng. Ăn cũng xem điện thoại. Học cũng xem điện thoại. Chơi cũng xem điện thoại. Đi ngủ cũng ôm điện thoại. Có đứa trẻ chưa biết đọc đã biết lướt video. Có đứa trẻ chưa biết viết đã biết mở game.
Nhiều cha mẹ sẽ nói: tôi bận quá, đưa điện thoại cho con xem một lúc để tôi làm việc. Một lúc rồi thành hai lúc. Hai lúc rồi thành cả ngày. Đến khi nhận ra, con đã nghiện màn hình, đã không còn hứng thú với việc gì khác ngoài màn hình.
Vấn đề không nằm ở cái điện thoại. Điện thoại chỉ là một công cụ. Vấn đề nằm ở chỗ, chúng ta đã đưa công cụ đó cho con quá sớm, quá nhiều, mà không dạy con cách dùng nó. Chúng ta nuôi con bằng điện thoại, thay vì nuôi con bằng thời gian, bằng sự chú ý, bằng những câu chuyện, bằng những bữa cơm cùng nhau.
Trong kinh, Đức Phật dạy về năm trách nhiệm của cha mẹ với con cái. Trách nhiệm đầu tiên là ngăn chặn con làm điều ác. Trách nhiệm thứ hai là khuyến khích con làm điều thiện. Trách nhiệm thứ ba là dạy cho con có được nghề nghiệp tốt. Đọc kỹ sẽ thấy, trách nhiệm của cha mẹ không phải là cho con mọi thứ con muốn. Trách nhiệm của cha mẹ là dạy con biết cái gì nên làm, cái gì không nên làm, và tạo điều kiện cho con lớn lên thành người có ích.
Dạy con không phải là cấm đoán. Cấm hẳn điện thoại cũng không phải là cách hay, vì điện thoại đã là một phần của đời sống hiện đại. Con cần biết dùng điện thoại để học, để tìm hiểu, để liên lạc. Nhưng dạy con dùng điện thoại đúng cách thì cần có giới hạn rõ ràng: giờ nào được dùng, dùng để làm gì, dùng bao lâu. Và quan trọng nhất, cha mẹ phải làm gương.
Đây là điều khó nhất. Nhiều cha mẹ cấm con dùng điện thoại, nhưng chính mình thì lúc nào cũng cầm điện thoại. Ăn cơm cũng lướt điện thoại. Nói chuyện với con cũng vừa nói vừa lướt điện thoại. Con nhìn thấy như vậy thì sẽ học theo. Con không nghe những gì cha mẹ nói. Con nhìn những gì cha mẹ làm. Phật dạy: tâm dẫn đầu các pháp. Tâm của cha mẹ đang ở đâu, thì tâm của con cũng sẽ đi theo đó. Cha mẹ mà tâm lúc nào cũng ở trong màn hình, thì đừng mong tâm của con ở ngoài màn hình.
Vậy thì làm sao để con bớt nghiện điện thoại? Có vài điều rất thực tế. Thứ nhất, đặt ra giờ giấc rõ ràng cho cả nhà, không chỉ cho con. Ví dụ, bữa cơm không có điện thoại. Một tiếng trước khi ngủ không có điện thoại. Thứ hai, tạo ra những hoạt động thay thế: cùng con đi bộ, cùng con nấu ăn, cùng con đọc sách, cùng con chơi một trò chơi không cần màn hình. Con không nghiện điện thoại vì điện thoại hay. Con nghiện vì không có gì khác thú vị hơn. Thứ ba, khen con khi con làm được việc gì đó không cần điện thoại: khi con tự giác làm bài, khi con phụ giúp việc nhà, khi con chơi với em. Khen đúng lúc, con sẽ muốn làm lại.
Và một điều cuối cùng, cũng là điều quan trọng nhất: đừng dùng điện thoại như một người giữ trẻ. Đừng đưa điện thoại cho con chỉ để con im lặng, để mình rảnh tay. Một đứa trẻ cần cha mẹ, cần thời gian, cần sự chú ý, chứ không cần một cái màn hình. Thời gian mình dành cho con hôm nay, chính là tương lai của con ngày mai.
Điện thoại trong tay con, ai đang nuôi dưỡng ai? Nếu mình để điện thoại nuôi con thay mình, thì con sẽ lớn lên với điện thoại, chứ không phải với mình. Còn nếu mình dành thời gian nuôi con, thì điện thoại chỉ là một công cụ, còn người nuôi dưỡng con vẫn là mình. Câu trả lời nằm ở chính bàn tay của cha mẹ, mỗi ngày, mỗi bữa cơm, mỗi buổi tối.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư