Mấy ngày nay, trên mạng lan truyền một đoạn reel bàn về chuyện Gen Z nhảy việc. Người ta nói thế hệ này thiếu kiên nhẫn, làm chưa nóng chỗ đã nghỉ, gắn bó kém. Dưới phần bình luận, hai phe cãi nhau không ngớt. Một bên trách người trẻ sống vội. Một bên bảo, không phải họ lười, mà họ mệt.
Mệt thật. Nhiều bạn trẻ đi làm mới vài năm đã thấy mình cạn. Sáng mở mắt đã nghĩ tới deadline. Tối về nhà, đầu vẫn còn chạy. Lương chưa kịp tăng thì áp lực đã tăng trước. Có người đổi việc lần thứ ba trong hai năm, không phải vì tham lương cao, mà vì ở chỗ cũ, mình không còn thở được nữa.
Rồi cái nhãn dán lên: thế hệ nhảy việc. Nghe mà tủi. Bởi vì ít ai hỏi, đằng sau một lần nghỉ việc là những đêm mất ngủ nào, là những lần cố gắng mà không ai thấy nào. Người trẻ không sợ làm việc. Họ sợ làm việc mà không còn thấy mình trong đó nữa.
Đoạn reel kia nhắc tới sáu lệch lạc giữa người trẻ và tổ chức. Nói cho dễ hiểu, đó là sáu chỗ không khớp nhau. Chỗ thì kỳ vọng quá cao, chỗ thì công nhận quá ít. Chỗ thì muốn người ta cống hiến hết mình, nhưng lại không cho họ được nghỉ ngơi đàng hoàng. Khi sáu chỗ lệch ấy cứa vào nhau mỗi ngày, người mệt nhất là người đi làm.
Nhà Phật có một chữ rất hợp lúc này: chánh niệm. Nói nôm na, đó là sống tỉnh thức trong từng việc mình làm. Ăn thì biết mình đang ăn. Làm thì biết mình đang làm. Mệt thì biết mình đang mệt, thay vì vừa mệt vừa tự trách mình sao yếu đuối thế.
Chánh niệm không phải là chịu đựng. Nó là biết rõ. Biết rõ mình đang ở đâu, đang cần gì, đang giới hạn tới mức nào. Người biết rõ thì không nghỉ việc trong một cơn bốc đồng, mà cũng không ở lại trong một chỗ đang bào mòn mình tới kiệt. Họ dừng lại một nhịp, nhìn cho rõ, rồi mới quyết.
Cùng với chánh niệm là biết đủ. Biết đủ không có nghĩa là an phận, không phấn đấu. Biết đủ là biết điểm dừng của lòng tham và của sự so sánh. Thấy bạn cùng tuổi mua nhà, mua xe, mình chạnh lòng, rồi tự ép mình chạy nhanh hơn, làm nhiều hơn, ngủ ít hơn. Chạy như vậy, tới được đâu cũng không vui, vì trong lòng lúc nào cũng thấy thiếu.
Người trẻ hôm nay không thiếu năng lực. Họ thiếu một khoảng lặng để hỏi mình: công việc này có còn nuôi được mình không, hay chỉ đang rút cạn mình. Thiếu một người sếp, một người đồng nghiệp chịu lắng nghe thay vì dán nhãn. Và thiếu cả sự tử tế với chính mình: cho phép mình mệt, cho phép mình nghỉ, cho phép mình chưa giỏi.
Nếu bạn đang ở trong cơn mệt ấy, thử làm ba việc nhỏ. Thứ nhất, mỗi ngày dành mười phút không điện thoại, chỉ ngồi thở và hỏi mình đang cảm thấy gì. Thứ hai, trước khi quyết định nghỉ hay ở, viết ra ba điều công việc này đang cho mình và ba điều nó đang lấy đi của mình. Nhìn rõ rồi hãy quyết. Thứ ba, nói chuyện với một người mình tin, đừng ôm hết một mình.
Còn nếu bạn là người quản lý, người đi trước, xin đừng vội dán nhãn cho người trẻ. Hỏi họ một câu thôi: dạo này em có ổn không. Đôi khi chỉ một câu hỏi tử tế cũng đủ giữ một người ở lại, hoặc giúp họ ra đi trong bình an, không oán trách.
Nhảy việc không phải là tội. Ở lại mà kiệt sức cũng không phải là đức hạnh. Điều đáng quý là mình tỉnh táo trong từng lựa chọn. Làm việc tỉnh thức, biết đủ, biết dừng, thì dù ở lại hay đi, mình vẫn giữ được mình. Đó mới là cái gốc để đi đường dài.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư