Dạo này, nhiều học sinh nói về một chữ mà trước đây chỉ người đi làm mới hay nhắc: burnout. Kiệt sức. Có chương trình gọi tên nó rất thẳng: CTRL + ALT + BURNOUT. Nghe như một tổ hợp phím máy tính, mà thật ra là tiếng kêu cứu của tuổi học trò.
Một em học sinh kể, sáng đi học, trưa học thêm, tối làm bài tới khuya. Điểm kiểm tra vừa trả, chưa kịp mừng hay buồn thì đã có bài kiểm tra khác chờ sẵn. Có em nói, mình không sợ học, chỉ sợ cái cảm giác học bao nhiêu cũng không đủ. Điểm chín rồi, cha mẹ hỏi sao không được mười. Được mười rồi, lại hỏi sao bạn kia được mười mà còn giỏi thêm môn khác.
Áp lực điểm số không chỉ nằm trong vở bài tập. Nó nằm trong ánh mắt của cha mẹ mỗi lần họp phụ huynh. Nó nằm trong bảng xếp hạng dán trước lớp. Nó nằm trong câu nói vô tình của người lớn: con nhà người ta. Lâu dần, đứa trẻ học không phải vì thích hiểu biết, mà vì sợ làm người lớn thất vọng.
Mệt tới mức nào thì gọi là kiệt sức. Là khi sáng mở mắt đã thấy nặng nề. Là khi cầm sách lên mà chữ không vào đầu. Là khi thứ mình từng thích, giờ chỉ thấy chán và sợ. Có em nói thẳng trong clip: con mệt, mà con không dám nói, vì nói ra sợ bị bảo là lười, là yếu.
Nhà Phật dạy về buông bỏ. Nghe thì nhẹ, làm thì khó. Buông ở đây không phải là bỏ học, bỏ cố gắng. Buông là buông cái kỳ vọng đang đè nặng lên mình. Kỳ vọng của cha mẹ, của thầy cô, và cả kỳ vọng mình tự đặt lên vai mình rồi tự trừng phạt mình khi không đạt được.
Trong kinh dạy rằng, con đường thoát khổ bắt đầu từ sự từ bỏ và buông bỏ lòng tham thủ. Nói theo lời thường, khổ không chỉ đến từ việc thiếu, mà đến từ việc bám chặt. Bám chặt vào một con điểm, một thứ hạng, một hình ảnh mình phải giỏi, mình phải hơn người. Càng bám, càng đau. Buông một chút, thở được một chút.
Thương mình không phải là ích kỷ. Một học sinh biết thương mình là người biết khi nào cần nghỉ. Nghỉ không phải là thua. Nghỉ là để mai còn đi tiếp. Giống như người chạy đường dài, ai cũng cần trạm dừng uống nước. Không ai chạy một mạch từ đầu tới cuối mà không gục.
Nếu em đang mệt, hãy thử nói ra. Nói với cha mẹ, với thầy cô, với một người bạn tin cậy: con mệt, con cần được nghỉ một chút. Nói ra không làm em yếu đi. Nói ra là em đang tự cứu mình. Và nếu nỗi mệt kéo dài, mất ngủ triền miên, chán ăn, không còn muốn gặp ai, hãy tìm tới chuyên gia tâm lý hoặc thầy cô tin cậy để được lắng nghe và hỗ trợ. Đó không phải là chuyện xấu hổ. Đó là chuyện nên làm.
Còn cha mẹ, xin hãy nhìn con mình bằng đôi mắt khác. Điểm số là một thước đo, nhưng không phải là thước đo duy nhất của một đứa trẻ. Một đứa trẻ khỏe mạnh, biết thương mình, biết thương người, sau này đi đường dài mới vững. Hỏi con một câu thôi: hôm nay con có mệt không. Câu hỏi ấy, đôi khi quý hơn mọi lời khen về điểm mười.
Có những việc nhỏ mà người lớn làm được ngay. Giảm bớt một lớp học thêm không cần thiết, để con có một buổi chiều được chơi, được ngủ. Đừng so sánh con với bạn bè trước mặt con, vì mỗi đứa trẻ có một nhịp đi riêng. Khi con được điểm thấp, đừng hỏi sao lại thế, hãy hỏi con có cần giúp gì không. Một đứa trẻ cảm thấy mình được thương dù điểm cao hay thấp, thì mới dám cố gắng mà không sợ hãi.
Học là chuyện cả đời, không phải cuộc đua một kỳ thi. Buông bớt kỳ vọng, thương mình thêm một chút, thì việc học mới nhẹ lại được. Và khi lòng nhẹ, chữ mới vào. Đó là điều đơn giản mà nhiều người lớn đã quên mất từ lâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư