Mấy hôm nay, trên mạng có một bài đăng được nhiều người trẻ chia sẻ. Một bạn sinh năm 2004 kể rằng sau một năm đi làm văn phòng, bạn thấy mình như già đi: dậy sớm, về khuya, kẹt xe, áp lực, soi gương thấy mặt mình mệt mỏi. Rồi bạn quyết định đổi cách sống: nói năng tếu táo hơn, cười to hơn, đăng những thứ linh tinh vui vẻ lên mạng, không cố tỏ ra nghiêm túc nữa. Bạn gọi đó là sống trẩu. Và bạn nói mình thấy vui trở lại, thấy khỏe trở lại. Dưới bài đăng, hàng nghìn người trẻ vào bình luận: giống mình quá, đi làm một thời gian là tự nhiên tào lao hẳn ra, mà vui thật.
Vì sao người trẻ lại chọn cười? Vì công việc bây giờ không chỉ mệt thân, mà còn mệt lòng. Sáng kẹt xe, trưa ăn vội, chiều họp, tối mang việc về nhà. Lúc nào cũng phải tỏ ra chuyên nghiệp, phải gọn gàng, phải đúng mực. Sống như vậy lâu ngày, người ta như bị nén lại. Cười to, nói đùa, làm trò ngốc nghếch, đó là cách để xả cái nén ấy ra. Nó giống như mở cửa sổ cho gió vào, sau một ngày dài đóng kín.
Nhưng cười cũng có hai loại. Một loại cười để xả, để thở, để mai đi làm tiếp. Loại này lành. Còn một loại cười để trốn: cười cho qua chuyện, cười để khỏi phải nhìn vào nỗi buồn của mình, cười đến mức không còn biết mình thật sự thấy sao nữa. Loại này thì cười càng nhiều, lòng càng trống. Cho nên câu hỏi không phải là có nên cười hay không, mà là mình cười để sống, hay cười để trốn?
Trong sách 10 bài giảng về thiền Vipassana có một đoạn rất hay: khi nghe, quý vị thử hỏi mình xem tâm gì đang sinh? Tâm hoan hỷ, hay tâm khó chịu? Bị la có buồn không? Buồn đó là sân, nếu không nhận biết được thì cũng như cóc nhái nghe vậy. Ý của đoạn này là: điều quan trọng không phải là mình vui hay buồn, mà là mình có biết mình đang vui hay đang buồn không. Cười mà biết mình đang cười, đó đã là tỉnh. Khóc mà biết mình đang khóc, đó cũng là tỉnh. Còn cười mà không biết vì sao mình cười, thì nụ cười ấy chưa thật là của mình.
Kinh Pháp Cú có câu: tâm dẫn đầu các pháp, tâm là chủ, tâm tạo tác. Nói theo lời thường: tâm vui thì việc nhẹ, tâm nặng thì việc gì cũng nặng. Cùng một công việc, cùng một ông sếp khó tính, hôm nào tâm mình nhẹ thì mình thấy qua được, hôm nào tâm mình nặng thì mình thấy như không thở nổi. Không phải lúc nào cũng đổi được việc, đổi được đời. Nhưng đổi được cái tâm nhìn việc, thì việc cũng đổi theo.
Sách Phật Học Tinh Hoa dạy về vô thường: tất cả mọi sự mọi vật trên đời đều lưu chuyển biến dịch, không có gì là thường trụ bất biến. Công việc này, áp lực này, giai đoạn mệt mỏi này, rồi cũng sẽ qua. Người biết cười giữa lúc khó không phải là người không biết khổ. Mà là người hiểu rằng khổ cũng vô thường, nó không ở mãi. Cười được giữa lúc khó, là vì mình biết khó rồi sẽ đổi.
Vậy người trẻ nên làm gì với nụ cười của mình? Hãy giữ cho mình một niềm vui nhỏ mỗi ngày, không tốn tiền cũng được: một bài nhạc hay, một bữa cơm ngon, một câu đùa với đồng nghiệp. Đừng biến mình thành cái máy chỉ biết làm việc. Nhưng cũng đừng dùng tiếng cười để lấp hết mọi thứ. Thỉnh thoảng hãy ngồi yên một chút và hỏi mình: mình thật sự đang thấy sao? Nếu câu trả lời là mình vẫn mệt, vẫn buồn, thì đừng cười lấp đi nữa. Hãy tìm người để nói, hoặc tìm cách đổi một điều gì đó trong đời sống của mình.
Sống trẩu không xấu. Xấu là khi mình quên mất mình đang cười để sống, hay cười để khỏi phải nhìn vào nỗi buồn. Cười cho đúng chỗ, cười mà biết mình đang cười, thì tiếng cười ấy là một liều thuốc. Nó không chữa hết mọi thứ, nhưng nó giữ cho mình còn đứng được, còn đi tiếp được. Và đôi khi, giữa một ngày mệt mỏi, chỉ cần một trận cười thật lòng với bạn bè, là đủ để ngày mai mình lại có sức.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư