🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con nai khó bảo: bảy lần hẹn học, một lần sa bẫy

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có một kiểu người rất đáng thương. Không phải vì họ dốt, mà vì họ không chịu nghe. Ai khuyên gì cũng gạt đi. Ai dạy gì cũng cho là mình biết rồi. Đến lúc gặp chuyện, mới quay lại trách sao không ai bảo mình. Nhưng thật ra đã có người bảo rồi, chỉ là họ không nghe mà thôi.

Trong kho truyện Tiền Thân có một câu chuyện như vậy, kể về một vị Tỷ-kheo khó bảo. Vị này không chấp nhận lời khuyến giáo của ai cả. Đức Phật nghe chuyện, bèn hỏi thẳng: có thật ông khó bảo, không chấp nhận lời khuyên không? Vị ấy thưa thật là vậy. Đức Phật nói: thuở xưa, vì khó bảo mà ông đã bị bắt trong bẫy, mất cả mạng sống. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con nai đầu đàn, sống trong rừng với cả đàn nai vây quanh. Một hôm, một con nai chị dẫn nai con của mình đến và nói: này em, đây là cháu của em, hãy dạy nó học những sự khôn ngoan của loài nai. Bồ-tát nhận lời, hẹn với nai con: vào giờ ấy, hãy đến học. Nhưng nai con không đến. Một ngày như vậy, bảy ngày cũng như vậy. Bảy lần hẹn, bảy lần bỏ qua. Nó không đến học những điều khôn ngoan của loài nai. Cuối cùng, nó đi lang thang đây đó, và bị bắt trong một cái bẫy sập.

Mẹ nó chạy đến hỏi Bồ-tát: này em, em có dạy cho cháu những sự khôn ngoan của loài nai không? Bồ-tát đáp: đừng nghĩ đến con nai không chấp nhận lời khuyến giáo ấy nữa. Nó không học những sự khôn ngoan của loài nai, nay ta không còn muốn khuyến giáo nó nữa. Rồi Bồ-tát đọc bài kệ: khi nai có tám móng, với sừng chĩa nhiều nhánh, lại có bảy mưu chước để tự cứu lấy mình, ta không dạy nó nữa, hỡi Kharàdiya. Người thợ săn giết con nai bị bắt trong bẫy, mang thịt về. Câu chuyện kết thúc như vậy, gọn và buồn.

Buồn ở chỗ nào? Buồn ở chỗ con nai con không chết vì nó dốt, mà chết vì nó không chịu học. Loài nai có bảy mưu chước để tự cứu mình: biết giờ nào nên đi, đường nào nên tránh, dấu hiệu nào là nguy hiểm, làm sao thoát khỏi bẫy. Những điều ấy không tự nhiên mà có. Phải có người đi trước dạy. Bồ-tát đã sẵn sàng dạy. Mẹ nó đã đưa nó đến tận nơi. Chỉ cần nó đến đúng giờ hẹn, bảy lần, là đủ. Nhưng nó không đến. Không phải nó bận. Không phải nó không biết đường. Chỉ là nó không coi trọng lời hẹn ấy.

Đời sống hôm nay cũng có nhiều con nai con như vậy. Một người thợ trẻ, thầy dặn làm theo đúng cách, nhưng cứ làm theo ý mình, đến lúc hỏng việc mới biết thầy nói đúng. Một đứa trẻ đi học, cô giáo dặn ôn bài mỗi ngày, nhưng cứ để dồn đến đêm trước hôm thi, đến lúc vào phòng thi mới thấy mình chưa học gì. Một người lái xe, người nhà dặn đi chậm khi trời mưa, cứ phóng nhanh, đến lúc xe trượt mới nhớ lời dặn. Không ai trong số họ thiếu người dạy. Họ chỉ thiếu một thứ: chịu nghe.

Nghe lời khuyên không phải là mất tự do. Nghe không có nghĩa là làm theo mù quáng. Nghe có nghĩa là để tai mình mở ra, để lời của người đi trước có chỗ đi vào. Người khôn ngoan không phải là người biết hết mọi thứ. Người khôn ngoan là người biết mình chưa biết, và chịu học. Con nai đầu đàn trong truyện có tám móng, có sừng nhiều nhánh, có bảy mưu chước. Nhưng tất cả những thứ ấy đều là thứ học được. Không học thì sừng dài cũng vô dụng, móng khỏe cũng vô dụng. Cái bẫy không hỏi con mồi có khỏe hay không. Cái bẫy chỉ chờ con mồi không biết.

Câu chuyện còn có một chi tiết đáng nghĩ. Bồ-tát hẹn nai con đến học, nhưng không ép. Ngài hẹn một lần, hai lần, đến bảy lần. Bảy lần đều không đến, Ngài mới thôi. Điều đó dạy chúng ta hai phía. Về phía người dạy: hãy kiên nhẫn, nhắc nhiều lần, đừng bỏ cuộc quá sớm. Về phía người học: cơ hội không phải vô hạn. Có người sẵn sàng dạy mình hôm nay, chưa chắc ngày mai họ còn ở đó. Có lời khuyên đúng lúc hôm nay, chưa chắc lần sau mình còn nghe được nữa.

Vị Tỷ-kheo khó bảo trong câu chuyện, sau khi nghe Đức Phật kể xong, đã hiểu ra. Không phải chỉ kiếp này ông mới khó bảo. Thuở trước ông cũng khó bảo như vậy, và đã phải trả giá bằng mạng sống. Cái giá của việc không chịu nghe, đôi khi chỉ là mất một cơ hội. Nhưng đôi khi, như con nai trong truyện, cái giá là cả một đời.

Hôm nay, nếu có ai đó khuyên bạn một điều mà bạn không muốn nghe, hãy khoan gạt đi. Nghe hết câu đã. Hỏi lại một câu đã. Thử làm theo một lần đã. Biết đâu đó chính là một trong bảy mưu chước để tự cứu lấy mình. Người dạy mình không phải lúc nào cũng đúng. Nhưng người không chịu nghe ai, thì chắc chắn sẽ có ngày phải học bằng cái giá đắt nhất: học bằng chính tai nạn của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Nai Kharàdiya (Tiền Thân Kharàdiya, số 15) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 55–56 (kệ điểm tựa: "Khi nai có tám móng, với sừng chĩa nhiều nhánh, lại có bảy mưu chước để tự cứu lấy mình")
Bài liên quanHai con vật cãi nhau về trời lạnh: câu trả lời làm cả hai cùng đúngCúng thần bằng máu: muốn thoát mà càng bị trói chặtCon nai sơn dương và trái cây rơi không đúng chỗ