🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cúng thần bằng máu: muốn thoát mà càng bị trói chặt

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một thói quen rất phổ biến trong đời sống. Mỗi khi sắp làm một việc lớn, người ta hay hứa hẹn với thần linh. Đi buôn xa, hứa rằng nếu về an toàn, có lời, sẽ cúng một con gà, một con heo. Thi cử, hứa rằng nếu đậu, sẽ làm lễ tạ ơn thật lớn. Làm ăn, hứa rằng nếu trúng một vụ lớn, sẽ cúng dường linh đình. Lời hứa thì thành tâm. Nhưng cách trả lễ thì nhiều khi lại làm hại người khác, hại sinh vật khác, mà người hứa tưởng đó là việc tốt.

Trong kho truyện Tiền Thân có một câu chuyện kể đúng về thói quen ấy. Khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về lễ cúng dường do cầu nguyện các thần linh. Lúc bấy giờ, quần chúng đi buôn thường hay giết các loài hữu tình để làm lễ cúng dường cho các thần, với lời cầu nguyện: nếu chúng tôi về được an toàn, có được tiền lời, chúng tôi sẽ làm lễ cúng dường cho các ngài. Cầu nguyện như vậy rồi họ ra đi. Khi trở về an toàn, có được tiền lời, họ nghĩ được vậy là nhờ uy lực các vị thần, nên giết hại nhiều loài hữu tình để làm lễ cúng dường, giải tỏa lời cầu nguyện của mình.

Các Tỷ-kheo thấy vậy, hỏi Đức Thế Tôn: việc này có lợi ích gì không? Thế Tôn bèn kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, tại nước Kàsi, một vị gia chủ ở một ngôi làng nhỏ có hứa làm đồ ăn cúng dường cho thần cây bàng mọc gần cổng làng. Khi đi về được an toàn, vị ấy giết nhiều loài hữu tình, và đến gốc cây để xin giải tỏa lời hứa. Nhưng vị thần cây đứng giữa hai cành cây, nói lên bài kệ: nếu muốn thoát hiện tại, hãy nghĩ thoát đời sau. Thoát hiện tại như vậy, là trói buộc thật chặt. Bậc trí không thoát vậy. Thoát vậy, buộc kẻ ngu.

Bài kệ ấy nghe qua có vẻ khó hiểu. Nhưng nghĩ kỹ thì rất rõ ràng. Người gia chủ muốn thoát khỏi cái khó trước mắt: đi xa sợ không về được, buôn bán sợ không có lời. Ông cầu thần giúp mình thoát khỏi cái khó ấy. Thần giúp rồi, ông trả lễ bằng cách giết hại sinh vật. Ông tưởng mình đã thoát. Nhưng vị thần cây nói: cái thoát ấy là trói buộc thật chặt. Vì sao? Vì để thoát một cái khổ nhỏ trước mắt, ông đã tạo ra một cái khổ lớn hơn cho đời sau. Giết hại sinh vật để trả lễ, cái nghiệp ấy sẽ theo ông. Thoát được chuyến buôn này, nhưng lại buộc mình vào những chuyến khổ khác dài hơn.

Bậc trí không thoát như vậy. Người trí thoát bằng cách khác: không tạo thêm khổ cho mình và cho người khác. Muốn đi xa an toàn, thì chuẩn bị kỹ, đi cẩn thận, giữ sức khỏe. Muốn buôn bán có lời, thì làm ăn chân thật, giữ chữ tín, không cân thiếu. Muốn thi đậu, thì học hành chăm chỉ, chứ không phải hứa cúng lớn. Cái thoát thật sự không đến từ việc đổi chác với thần linh bằng máu của sinh vật khác. Cái thoát thật sự đến từ việc mình sống đúng, làm đúng, thì tự nhiên ít khổ.

Câu chuyện kể rằng từ đấy về sau, dân chúng từ bỏ sát sinh, sống theo chánh pháp, sau khi mạng chung được sanh lên Thiên giới. Một lời dạy đúng lúc đã đổi cả một phong tục của một vùng. Không phải vì vị thần cây cấm đoán. Mà vì ông nói rõ cái giá thật của việc cúng tế bằng sát sinh. Người ta nghe xong mới thấy: hóa ra mình tưởng mình đang trả ơn, mà thật ra mình đang vay thêm nợ.

Đời sống hôm nay cũng có nhiều kiểu hứa hẹn như vậy, chỉ khác hình thức. Có người làm ăn gian dối, rồi đi chùa cúng dường thật lớn để cầu cho việc làm ăn trót lọt. Có người đối xử tệ với người thân, rồi đi làm từ thiện để lấy lại cảm giác mình là người tốt. Có người hứa với lòng mình rằng xong vụ này sẽ sống tử tế, nhưng vụ này xong lại có vụ khác, và lời hứa cứ dời mãi. Tất cả đều là một kiểu thoát hiện tại mà trói buộc mình chặt hơn. Vì cái gốc của khổ không nằm ở bên ngoài, mà nằm ở cách mình sống. Không sửa cái gốc, thì cúng bao nhiêu cũng không thoát.

Đức Phật không dạy chúng ta đừng cầu nguyện. Ngài dạy chúng ta cầu nguyện cho đúng. Cầu cho mình có trí tuệ để làm đúng. Cầu cho mình có sức khỏe để làm việc tốt. Cầu cho mình đủ bình tĩnh để không làm hại ai trong lúc khó khăn. Rồi sau đó, tự mình làm những việc ấy. Thần linh, nếu có, cũng chỉ giúp người tự giúp mình. Không ai có thể thoát khổ thay cho mình, bằng cách làm khổ một sinh vật khác.

Vị thần cây trong truyện chỉ nói có sáu câu. Nhưng sáu câu ấy đủ để cả một làng đổi đời. Hôm nay, nếu bạn đang có một lời hứa nào đó với trời đất, với thần linh, hãy nhìn lại xem mình định trả lễ bằng cách nào. Nếu cách trả lễ ấy làm hại ai, làm khổ ai, thì hãy đổi cách khác. Trả lễ bằng một việc lành. Bằng một lời nói thật. Bằng một ngày sống tử tế. Như vậy mới thật sự là thoát. Thoát mà không trói buộc thêm. Nhẹ nhàng mà bền lâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Lễ Cúng Do Có Lợi (Tiền Thân Àyàcitabhatta, số 19) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 62–63 (kệ điểm tựa: "Nếu muốn thoát hiện tại, hãy nghĩ thoát đời sau. Thoát hiện tại như vậy, là trói buộc thật chặt")
Bài liên quanCon nai sơn dương và trái cây rơi không đúng chỗÔi hạnh phúc thay: từng làm vua, giờ nằm rừng vẫn vuiCon nai giả chết thoát bẫy: học cho kỹ, lúc nguy mới cứu được mình