🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chim công múa giữa đàn chim: một phút khoe mình, mất cả đời

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một kiểu mất mặt mà ai cũng từng thấy. Không phải mất vì nghèo, vì dốt, vì làm sai. Mà mất vì một phút khoe mình.

Một người làm ăn tử tế bao nhiêu năm. Một câu nói khoe khoang trên bàn nhậu, cả bàn im lặng. Một người làm cha làm mẹ mẫu mực. Một lần nóng giận chửi thề trước mặt con trẻ, đứa con nhìn cha bằng con mắt khác. Một người tu hành giữ gìn bao nhiêu năm. Một phút không kìm được, cởi bỏ hết, đứng trơ ra giữa đám đông.

Mất bao lâu để xây một cái danh? Có khi cả đời. Mất bao lâu để phá nó? Chỉ một phút.

Trong kho truyện Tiền Thân có một chuyện như vậy. Chuyện con chim công múa giữa đàn chim.

Thuở xưa, các loài chim tôn ngỗng trời làm vua. Vua ngỗng có một cô con gái rất đẹp. Vua thương con, cho con được tự chọn chồng theo ý mình. Vua cho tập hợp hết các loài chim về một cao nguyên đá lớn. Ngỗng trời, chim công, đủ loại chim bay về tấp nập.

Cô công chúa nhìn quanh, rồi chọn con chim công. Cổ nó đẹp như ngọc, lông đuôi nó xòe ra nhiều màu. Cả đàn chim reo lên chúc mừng. Chim công được chọn, sung sướng quá, quên mất mình đang ở đâu, quên mất mình là ai.

Nó nói lớn: cho đến hôm nay, các ngươi chưa thấy sức mạnh của ta đâu. Rồi nó xòe cánh, bắt đầu múa. Múa say sưa, múa quên trời quên đất, đến nỗi nó không che thân mình nữa. Nó phô ra hết, ngay giữa đàn chim, ngay trước mặt vua ngỗng và công chúa.

Vua ngỗng nhìn cảnh ấy, xấu hổ thay cho nó. Vua nói: con chim này, tiếng thì hay, lưng thì đẹp, cổ thì như ngọc lưu ly, lông đuôi xòe rộng cả một tầm. Nhưng vì nó nhảy múa mà quên mất liêm sỉ, ta không gả con gái cho nó.

Vua gả công chúa cho một con ngỗng trời khác. Chim công mất vợ, xấu hổ bay lên cao, trốn mất.

Câu chuyện này được kể ra vì một vị Tỷ-kheo. Vị ấy có nhiều đồ vật, bị hỏi tới, nổi giận, quăng bỏ y áo, đứng trần truồng trước mặt Phật và đại chúng rồi bỏ chạy hoàn tục. Phật bảo: không phải bây giờ vị ấy mới mất tàm quý. Đời trước, vị ấy đã là con chim công kia, đã đánh mất vợ báu của mình cũng vì một phút quên mình như vậy.

Tàm quý là hai chữ mà kinh hay nhắc. Tàm là biết xấu hổ với chính mình. Quý là biết e ngại trước người khác. Hai chữ ấy giống như hai bức tường giữ cho một con người đứng thẳng. Mất một bức đã lung lay. Mất cả hai, người ta ngã lúc nào không hay.

Ngẫm mà xem, đời mình có bao nhiêu lần suýt thành con chim công? Được khen một câu, đã muốn khoe thêm mười câu. Được chọn, được tin, được giao việc lớn, đã vội phô ra hết những gì mình có, kể cả những gì không nên phô. Có người khoe của trên mạng, khoe xong thì trộm để ý, bạn bè xa lánh. Có người khoe con, khoe vợ, khoe chức, khoe đến nỗi người nghe chỉ còn thấy sự trống rỗng. Có người vừa được thăng chức đã đi kể khắp nơi mình sẽ làm gì, chưa làm được gì đã nói hết, đến lúc làm không được thì không còn chỗ mà giấu mặt.

Cái nguy hiểm của sự khoe khoang không nằm ở chỗ người ta ghét mình. Mà nằm ở chỗ mình quên mất ranh giới. Chim công không xấu. Nó đẹp thật. Tiếng nó hay thật. Lông nó đẹp thật. Nhưng nó múa đến quên che thân. Cái đẹp không giữ được mình, khi người đẹp quên mất mình đang ở đâu.

Người xưa nói, giữ mình khó hơn giữ của. Của mất còn kiếm lại được. Cái danh, cái thể diện, cái lòng tự trọng, mất rồi kiếm lại khó gấp trăm lần. Một người từng được tin, chỉ cần một lần làm chuyện đáng xấu hổ trước đám đông, người ta sẽ nhớ mãi lần ấy, quên hết bao nhiêu năm tử tế trước đó. Không công bằng, nhưng đó là sự thật của lòng người.

Vậy thì giữ mình bằng cách nào? Kinh không dạy cách gì cao siêu. Chỉ dạy hai chữ tàm quý. Trước khi nói một câu khoe, hỏi mình một câu: câu này nói ra để làm gì, cho ai nghe, có cần thiết không? Trước khi làm một việc phô trương, hỏi mình: việc này làm vì việc, hay làm vì muốn người ta thấy mình? Trước khi đăng một thứ gì lên cho thiên hạ xem, hỏi mình: mười năm nữa nhìn lại, mình có xấu hổ với chính mình không?

Người có tàm quý không phải là người nhút nhát, không dám nói, không dám làm. Vua ngỗng không chê chim công vì nó múa. Vua chê vì nó múa mà quên mất liêm sỉ. Múa đẹp thì cứ múa. Khoe tài thì cứ khoe, nhưng khoe trong chừng mực, giữ lại cho mình một phần kín đáo. Cái gì cũng phô ra hết, người ta không còn gì để tôn trọng nữa.

Có một câu kinh trong truyện này, nói bằng lời thường là: ngươi đẹp đủ thứ, nhưng vì ngươi quên mất mình, ta không trao con gái cho ngươi. Câu ấy nghe như lời của một người cha, mà cũng như lời của cuộc đời nói với mỗi chúng ta. Đời không trao cơ hội lớn cho người không giữ được mình trong phút vui sướng. Cơ hội đến khi mình bình tĩnh. Cơ hội đi khi mình quên mất mình là ai.

Cho nên, giữ được tàm quý là giữ được vận mệnh của mình. Không cần phải giỏi hơn chim công. Chỉ cần nhớ: đẹp thì đẹp, hay thì hay, nhưng đừng bao giờ múa đến quên che thân. Một phút giữ mình, giữ được cả đời. Một phút quên mình, mất cả những gì mình đã gây dựng bấy lâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Múa Ca (Tiền Thân Nacca, số 32) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 94–96 (kệ điểm tựa tr. 96)
Bài liên quanĐứng trên hố than hừng: cho đi mà không run tayBình rượu đầy mà không ai dám uống: khen hay thì tự uống điTrái cây giống hệt xoài: ngọt mắt chưa chắc ngọt bụng