🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Khỉ chúa qua sông: bốn điều thắng kẻ thù không cần đánh

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những lúc nguy hiểm ập đến, người ta thua không phải vì yếu. Mà thua vì hoảng.

Hoảng thì chân run, mắt hoa, đầu óc trống rỗng. Người biết bơi mà hoảng cũng chìm. Người biết đường mà hoảng cũng lạc. Người có đủ sức mà hoảng cũng đứng yên cho kẻ thù tới bắt. Còn người bình tĩnh, dù yếu hơn, vẫn có thể thoát. Bình tĩnh không phải là gan to. Bình tĩnh là biết nhìn, biết nghĩ, rồi mới hành động.

Trong kho truyện Tiền Thân có chuyện khỉ chúa, kể về một con khỉ thắng cá sấu không bằng sức mạnh, mà bằng sự bình tĩnh.

Thuở xưa, Bồ-tát sanh làm con khỉ chúa, to lớn như ngựa con, sống một mình bên bờ sông. Giữa sông có một hòn đảo, trên đảo có nhiều cây ăn trái như xoài, mít. Mỗi sáng, khỉ nhảy từ bờ sông ra hòn đảo giữa sông, rồi từ đó nhảy sang đảo lớn, ăn trái cả ngày. Chiều về, lại nhảy theo đường cũ về chỗ ở. Ngày nào cũng vậy.

Trong sông ấy có hai vợ chồng cá sấu. Một hôm, vợ cá sấu đang mang thai, thèm ăn thịt quả tim con khỉ chúa, bèn nói với chồng. Sấu đực hứa sẽ bắt khỉ cho vợ. Chiều hôm ấy, khi khỉ sắp từ đảo về, sấu đực đến nằm chờ trên hòn đá giữa đường khỉ vẫn nhảy qua.

Khỉ đứng trên đảo, nhìn hòn đá, thấy có gì lạ. Hòn đá hôm nay có vẻ cao hơn mọi ngày. Nước sông không lên, không xuống. Vậy tại sao hòn đá lại to hơn? Khỉ nghĩ: rất có thể cá sấu đang nằm đó chờ bắt ta.

Khỉ không nhảy vội. Khỉ đứng yên tại chỗ, gọi lớn: này bạn hòn đá! Không có tiếng trả lời. Khỉ gọi lần thứ hai, lần thứ ba, vẫn im lặng. Khỉ nói: này bạn hòn đá, sao hôm nay bạn không trả lời ta?

Cá sấu nghe vậy, nghĩ thầm: như vậy những ngày trước, hòn đá này đã trả lời khỉ chúa. Vậy nay ta sẽ trả lời nó. Sấu đáp: này bạn khỉ chúa, có gì vậy? Khỉ hỏi: ngươi là ai? Sấu đáp: ta là cá sấu. Khỉ hỏi: ngươi nằm đó để làm gì? Sấu đáp thật: để bắt ngươi, ăn quả tim của ngươi.

Khỉ biết mình không còn đường nào khác. Bờ bên kia xa, sông sâu, cá sấu đang chờ. Khỉ bèn nghĩ ra một kế. Khỉ nói: này bạn cá sấu, ta chịu đầu hàng bạn thôi. Bạn hãy há miệng ra, khi ta nhảy đến gần, bạn sẽ bắt ta.

Cá sấu nghe vậy mừng rỡ, há miệng ra. Mà cá sấu há miệng thì tự nhiên mắt nó nhắm lại. Nó không nghĩ đến điều ấy. Khỉ thấy vậy, từ trên đảo nhảy qua, đạp lên đầu cá sấu, rồi nhanh như chớp nhảy tiếp sang bờ bên kia. Thoát nạn.

Cá sấu thấy khỉ làm được việc phi thường như vậy, bèn đọc bài kệ khen khỉ: ai đủ bốn pháp này, chân thật và nghĩ xa, cương nghị và vô úy, người ấy đánh bại được quân thù.

Bốn pháp ấy, nói bằng lời thường, là bốn điều làm nên một con người vững vàng. Chân thật là sống thật, không dối mình, không dối người. Nghĩ xa là nhìn trước được vài bước, không chỉ thấy cái trước mắt. Cương nghị là đã quyết thì làm đến cùng, không bỏ dở giữa chừng. Vô úy là không sợ hãi, không để nỗi sợ dắt mình đi.

Khỉ chúa có đủ cả bốn. Nó chân thật với chính mình: nó thấy hòn đá lạ, nó không tự dối mình rằng chắc không sao đâu. Nó nghĩ xa: nó đoán được cá sấu đang chờ, đoán được miệng cá sấu há ra thì mắt sẽ nhắm lại. Nó cương nghị: đã quyết nhảy thì nhảy dứt khoát, đạp lên đầu cá sấu mà qua. Nó vô úy: đứng trước kẻ thù nói thẳng muốn ăn thịt mình, nó vẫn bình tĩnh nói chuyện, vẫn nghĩ ra kế.

Ngẫm lại đời mình, có bao nhiêu lần mình thua vì thiếu một trong bốn điều ấy? Có việc rõ ràng là bẫy, mà mình tự dối mình rằng chắc không sao, rồi bước vào. Có việc chỉ cần nghĩ thêm một bước nữa là thấy nguy, mà mình lười nghĩ, cứ làm liều. Có việc đã quyết rồi, gặp khó một chút đã bỏ, để rồi cả đời tiếc. Có việc chưa làm đã sợ, sợ người ta chê, sợ thất bại, sợ mất mặt, rồi không làm gì cả.

Cái hay của chuyện khỉ chúa là nó không dạy mình phải mạnh hơn kẻ thù. Cá sấu mạnh hơn khỉ nhiều. Răng nó sắc, thân nó to, sông là nhà của nó. Khỉ không thắng bằng sức. Khỉ thắng bằng cách nhìn ra sự khác lạ nhỏ nhất: hòn đá hôm nay cao hơn mọi ngày. Trong đời, nguy hiểm thường báo trước bằng những dấu hiệu rất nhỏ. Một người bạn bỗng nhiên quá tốt. Một việc làm ăn bỗng nhiên quá dễ. Một người thân bỗng nhiên im lặng lạ thường. Ai để ý đến những dấu hiệu nhỏ ấy, người ấy tránh được họa lớn. Ai bỏ qua, người ấy nhảy thẳng vào miệng cá sấu.

Khỉ còn dạy mình một điều nữa: khi đã rơi vào thế kẹt, đừng vùng vẫy loạn lên. Hãy dừng lại, nhìn kỹ, rồi tìm một kẽ hở. Cá sấu há miệng ra là để bắt khỉ, nhưng chính lúc há miệng, mắt nó nhắm lại. Cái mạnh của kẻ thù cũng có chỗ yếu của nó. Người bình tĩnh sẽ thấy chỗ yếu ấy. Người hoảng loạn chỉ thấy cái miệng đang há.

Cho nên, muốn thắng nghịch cảnh, không cần phải to lớn hơn nghịch cảnh. Chỉ cần bốn điều: sống thật với mình, nghĩ xa hơn một bước, đã quyết thì làm đến cùng, và đừng để nỗi sợ dắt mình đi. Hòn đá có cao lên một chút, mình cũng phải thấy. Miệng cá sấu có há ra, mình cũng phải nhớ mắt nó sẽ nhắm lại. Bình tĩnh nhìn, bình tĩnh nghĩ, rồi nhảy một cái dứt khoát. Qua được sông rồi, mới biết mình mạnh đến đâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Khỉ Chúa (Tiền Thân Vànarinda, số 57) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 154–156 (kệ điểm tựa tr. 156)
Bài liên quanCon cá mắc lưới vì mê vợ: nỗi đau không phải ở lưới mà ở lòngNuôi rắn độc trong ống tre: lời khuyên không nghe, họa tự tớiNhốt cô gái bảy tầng lầu: càng giữ chặt, càng mất