Có một kiểu giữ người mà càng giữ càng mất.
Giữ vợ bằng cách cấm vợ ra khỏi nhà. Giữ chồng bằng cách kiểm tra điện thoại mỗi tối. Giữ con bằng cách khóa hết mọi cánh cửa. Giữ người yêu bằng cách không cho người ấy có bạn bè riêng. Giữ thì giữ đấy. Nhưng người bị giữ có còn ở lại với mình không, lại là chuyện khác.
Ngày xưa, có một vị vua và một vị tế sư chơi bài súc sắc với nhau. Vua hay hát một câu hát cầu may mỗi lần ném con bài:
Muôn vật lẽ thường tình, Sông ngòi uốn lượn quanh, Còn các loài thảo mộc Là cây cối mọc thành, Hễ gặp thời cơ tới, Nữ nhân phạm ác hành.
Nhờ câu hát ấy, vua thắng mãi. Vị tế sư thua đến sạt nghiệp. Vị ấy nghĩ: phải tìm ra một cô gái chưa từng thấy đàn ông, nuôi cho lớn, giữ cho kỹ, thì mới thắng được vua.
Vị ấy giỏi xem tướng. Thấy một người đàn bà nghèo sắp sinh con gái, vị ấy thuê bà ta về nhà mình, nuôi đến ngày sinh xong thì cho bà ta đi. Đứa bé gái được toàn phụ nữ nuôi nấng. Không một người đàn ông nào được nhìn thấy nó, trừ vị tế sư.
Cô bé lớn lên trong một ngôi nhà bảy tầng, bảy cổng, mỗi cổng đều có người canh. Toàn phụ nữ canh cổng. Ngay cả thúng rác đem ra cũng bị khám xét thật kỹ. Chỉ một mình vị tế sư được nhìn thấy cô gái. Cô gái có một bà già hầu hạ, ngày ngày đi mua hoa và nước hoa cho cô.
Khi cô gái đã trưởng thành, vị tế sư thách vua chơi bài lại. Lần này, vị ấy thắng. Vua nghi ngờ, cho người dò tìm, quả nhiên phát hiện ra cô gái trong nhà bảy tầng.
Vua muốn phá cái bẫy ấy. Ngài sai một gã điếm đàng giảo quyệt đi quyến rũ cô gái. Gã mở một tiệm bán nước hoa gần nhà vị tế sư. Bà già hầu gái ngày nào cũng đi ngang qua tiệm ấy.
Một hôm, gã chạy ra, quỳ xuống chân bà già, ôm lấy đầu gối bà mà kêu: ôi mẹ ơi, mẹ đi đâu lâu nay thế? Đồng bọn của gã xúm lại trầm trồ: giống như tạc, tay chân mặt mũi đều y hệt nhau.
Bà già tin thật rằng gã là con trai mình. Từ đó, bà qua lại tiệm gã, lấy hoa và nước hoa không mất tiền. Rồi gã giả vờ ốm tương tư vì nghe bà khen cô chủ đẹp tuyệt trần. Bà già thương con, hứa sẽ lo liệu.
Bà già quét rác cả bảy tầng lầu, đổ lên đầu người giữ cổng, khiến không ai dám lục soát bà nữa. Rồi bà giấu gã trong thúng hoa, đưa vào gặp cô gái. Gã ở lại với cô gái một hai ngày trong gác nhỏ trên lầu.
Khi vị tế sư về nhà, cô gái đòi vị ấy thổi sáo cho mình múa. Rồi cô lấy khăn bịt mắt vị ấy lại, bảo xấu hổ không dám múa khi bị nhìn. Vị ấy thổi sáo, mắt bị bịt kín. Cô gái lại bảo muốn đánh vị ấy một cái trên đầu. Vị ấy gật đầu. Gã tình nhân lẻn ra sau lưng, đánh vị tế sư một đấm nên thân, đầu u lên một cục lớn.
Sau đó, gã được giấu trong giỏ hoa đưa ra khỏi nhà, đến tâu hết mọi chuyện với vua.
Lần chơi bài sau, vua hát câu hát cũ. Vị tế sư vẫn nói: nhưng cô gái của hạ thần là ngoại lệ. Lần này, vị ấy thua. Vua nói: ngoại lệ của khanh ở đâu? Nàng ấy đã hư hỏng rồi. Khanh tưởng nhốt một đứa bé từ lúc lọt lòng, giữ trong bảy vòng canh, là có thể tin được nó hay sao?
Rồi vua ngâm kệ:
Trò chơi sáo giả mù, Vì vợ bé phỉnh phờ, Bà-la-môn ngồi đó, Cố gìn giữ gái tơ, Tạo nên người đức hạnh, Trong trắng, chẳng bùn nhơ! Học ngay từ việc ấy, Mà sợ dám liễu bồ!
Đức Phật kể chuyện này cho một vị Tỷ-kheo nghe. Vị ấy bị ái dục chi phối tâm trí. Đức Phật bảo: không ai canh giữ được đàn bà. Ngày xưa, có kẻ đầy mưu trí canh giữ một nữ nhân từ khi nó mới lọt lòng mà cũng không giữ được.
Nghe xong bài pháp, vị Tỷ-kheo ấy chứng được quả Dự lưu.
Câu chuyện này không phải để nói xấu ai. Nó nói về một cái bẫy của lòng người. Cái bẫy tên là giữ chặt.
Vị tế sư giữ cô gái kỹ đến mức nào? Bảy tầng lầu, bảy cổng canh, khám cả thúng rác. Kỹ như thế mà vẫn mất. Vì cái vị ấy giữ là thân người, mà cái làm nên chung thủy là lòng người. Lòng thì không khóa được bằng cổng.
Càng giữ chặt, người bị giữ càng muốn thoát. Càng cấm đoán, người ta càng tìm cách lách. Bà già hầu gái bị cấm tiếp xúc với đàn ông, gặp một gã nhận làm con là tin ngay. Cô gái chưa từng thấy đàn ông, gặp một gã đàn ông là ngã ngay. Cái gì bị cấm tuyệt đối thì khi có kẽ hở, nó vỡ òa.
Vua trong chuyện cũng không phải người tốt hoàn toàn. Chính vua sai người đi phá cô gái. Nhưng lời vua nói vẫn đúng một điều: không thể tin vào sự canh giữ. Tin vào khóa cửa thì sẽ thua.
Trong đời sống hôm nay, bài học này vẫn còn nguyên. Vợ chồng giữ nhau bằng kiểm soát thì sớm muộn cũng mệt mỏi. Cha mẹ giữ con bằng cấm đoán thì con lớn lên chỉ chờ ngày thoát ra. Người ta giữ nhau được bằng tin tưởng và tự do, chứ không giữ được bằng bảy tầng lầu.
Muốn người khác ở lại với mình, đừng xây thêm một tầng lầu nữa. Hãy làm cho người ấy muốn ở lại. Cái nhà không có khóa mà người ta vẫn ở, mới là cái nhà thật sự.
Còn cứ giữ chặt, thì đến một ngày, sẽ có người bịt mắt mình, thổi sáo cho mình nghe, rồi đánh mình một cái trên đầu mà mình không hay biết gì.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư