🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con rùa ngậm gậy bay lên trời

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Có những người nói rất hay, nhưng lại không biết lúc nào nên im lặng. Trong cuộc họp, họ nói không ngừng, không cho ai chen vào một câu. Trên bàn ăn, họ kể hết chuyện nhà mình sang chuyện nhà người. Trên mạng, họ bình luận chỗ nào cũng có mặt. Nói nhiều, tưởng là mình hiểu biết. Nhưng có khi, chính cái miệng ấy lại hại mình.

Ngày xưa, ở thành Ba-la-nại có một vị vua cũng mắc tật ấy. Vua nói nhiều đến mức khi vua đã cất lời thì không ai còn cơ hội xen vào. Bên cạnh vua có một vị đại thần hiền trí, chính là Bồ-tát. Ngài muốn dạy vua bỏ tật nói nhiều, nhưng cứ chờ mãi chưa có dịp.

Một hôm, ở vùng Tuyết Sơn, có một con rùa sống bên một hồ nước. Hai con ngỗng trời trẻ đi kiếm ăn, đến kết thân với rùa. Chơi với nhau lâu ngày, chúng trở nên rất thân thiết. Một hôm, hai con ngỗng nói với rùa: chỗ chúng tôi ở trên cao nguyên núi, trong một cái hang bằng vàng, đẹp lắm. Bác hãy đi với chúng tôi.

Rùa hỏi: làm sao tôi đi được? Ngỗng đáp: chúng tôi sẽ đưa bác đi, chỉ cần bác giữ gìn cái miệng của bác, đừng nói một lời nào hết. Rùa đồng ý ngay. Hai con ngỗng bảo rùa ngậm một cây gậy, mỗi con cắn một đầu gậy, rồi bay lên trời.

Đang bay giữa hư không, bọn trẻ con trong làng nhìn thấy, reo lên: hai con ngỗng trời mang con rùa lên cái gậy! Nghe vậy, con rùa không chịu được. Nó muốn nói: nếu bạn ta đưa ta đi thì có can hệ gì đến các ngươi, đồ bọn vô loại kia? Vừa nhả cây gậy ra định nói, nó liền rơi từ trên cao xuống sân trống trước cung điện và vỡ làm hai.

Vua cùng các đại thần chạy đến xem. Vua hỏi vị đại thần hiền trí: vì sao con rùa này lại rơi xuống? Bồ-tát biết thời cơ đã đến. Ngài thưa: những ai lắm mồm miệng, nói không dừng nghỉ, đều phải gặp tai họa như vậy. Rồi Ngài đọc bài kệ: con rùa nói lên lời, lời nói tự hại mình. Tuy khéo ngậm cái gậy, mở miệng tự sát hại. Hãy thấy rõ điều này, hỡi bậc nhân chủ vĩ đại. Hãy nói lên vừa phải, cẩn thận nói đúng thời. Kẻ nào nói nhiều lời, như con rùa gặp nạn.

Vua nghe xong thì hiểu ngay: vị đại thần kể chuyện này là vì mình. Vua hỏi: có phải vì trẫm mà khanh nói vậy? Bồ-tát đáp thẳng: dù là đại vương hay người khác, nếu nói quá lượng đều gặp nạn như vậy. Từ đó trở đi, vua bỏ tật nói nhiều và trở thành người ít nói.

Câu chuyện con rùa dạy một điều rất thực. Cái miệng có thể đưa mình lên trời, mà cũng có thể làm mình rơi xuống đất. Con rùa đã ngậm được cây gậy, đã bay được lên cao, chỉ còn một việc duy nhất là giữ miệng. Vậy mà nó không giữ nổi. Chỉ một câu nói thôi, mà mất cả mạng.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay rơi vào cảnh của con rùa. Có người biết một chuyện bí mật của người khác, không nói thì ngứa miệng, nói ra rồi thì mất bạn, mất việc. Có người đang giận, buột miệng nói một câu nặng lời, sau đó xin lỗi bao nhiêu cũng không lấy lại được. Có người trong lúc vui miệng, hứa hẹn những điều mình không làm nổi, rồi sau đó phải gánh hậu quả.

Nói vừa phải không có nghĩa là không nói gì. Vị đại thần hiền trí vẫn nói, nhưng Ngài nói đúng lúc, đúng chỗ, và chỉ nói khi lời nói ấy có ích. Vua nói nhiều thì không ai nghe. Bồ-tát nói ít, mà một lời làm vua đổi cả tính nết.

Trước khi mở miệng, ta có thể tự hỏi mình ba câu. Câu ấy có thật không? Câu ấy có cần nói ra lúc này không? Và đây có phải là lúc thích hợp để nói không? Nếu một trong ba câu trả lời là không, thì tốt nhất hãy ngậm miệng lại như con rùa ngậm cây gậy.

Im lặng đúng lúc không phải là thua thiệt. Im lặng đúng lúc là đang giữ lấy cây gậy đưa mình bay lên cao. Còn nói cho sướng miệng, nói để chứng tỏ mình biết, mình giỏi, thì chẳng khác nào con rùa kia: vừa mở miệng ra là rơi xuống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Rùa (Tiền Thân Kachapa, số 215) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 196–198 (kệ điểm tựa tr. 197–198)
Bài liên quanNgười cha thử lòng con gái trong rừngChuột ăn lưỡi cày, diều hâu bắt trẻ conCô gái triệu phú và người lưng gù