🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuột ăn lưỡi cày, diều hâu bắt trẻ con

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những kẻ gian lận rất khôn. Họ không cướp giật giữa ban ngày. Họ bịa ra một cái cớ nghe rất hợp lý, đến mức người bị hại cũng không biết bắt bẻ vào đâu. Nhưng họ quên mất một điều: cái cớ mình bịa ra, một ngày nào đó sẽ quay lại đo chính mình.

Ngày xưa, ở thành Ba-la-nại có hai người lái buôn làm bạn với nhau. Một người ở làng, một người ở thành phố. Người ở làng giao cho người ở thành phố năm trăm lưỡi cày để bán giúp. Người ở thành phố bán hết, giữ lấy tiền, rồi rải phân chuột ngay chỗ cất lưỡi cày.

Một thời gian sau, người ở làng đến đòi lại lưỡi cày. Người lái buôn lừa đảo tỉnh bơ nói: các lưỡi cày của bạn đã bị chuột ăn hết rồi! Rồi anh ta chỉ đống phân chuột làm bằng. Người ở làng nghe vậy thì than: ôi, chuột đã ăn thì ta còn làm gì được nữa? Rồi anh ta bỏ đi, không cãi thêm một lời.

Nhưng anh ta không bỏ qua. Hôm sau, khi đi tắm, anh ta dắt theo con trai của người lái buôn lừa đảo, gửi nó trong nhà một người bạn, dặn không cho đứa bé đi đâu. Tắm xong, anh ta đến nhà người kia. Người lái buôn lừa đảo hỏi: con tôi đâu? Anh ta đáp: tôi để con bạn trên bờ sông. Trong khi tôi lặn dưới nước, một con diều hâu đến, giơ móng vuốt bắt con bạn bay lên trời. Tôi cố đập nước, la lớn, nhưng không cứu được.

Người lái buôn lừa đảo nổi giận: bạn nói láo! Diều hâu làm sao bắt đứa trẻ đem đi được! Người ở làng đáp: việc không đáng xảy ra lại xảy ra, thì tôi làm gì được? Rồi hai người kéo nhau ra quan tòa. Vị quan tư pháp lúc ấy chính là Bồ-tát.

Trước tòa, người lái buôn lừa đảo tố cáo: người này dắt con tôi đi tắm, rồi nói diều hâu bắt mất. Bồ-tát hỏi người ở làng: ông hãy khai sự thật. Anh ta thưa: đúng vậy, thưa quan lớn. Nhưng tôi có một câu muốn hỏi ngài: nếu diều hâu không thể bắt đứa trẻ bay lên trời được, thì làm sao chuột lại ăn được lưỡi cày? Tôi có cất ở nhà người này năm trăm lưỡi cày. Khi tôi hỏi, anh ta nói chuột đã ăn hết, rồi chỉ cho tôi đống phân chuột. Xin ngài hãy phán xét: chuột có ăn được lưỡi cày hay không?

Bồ-tát nghe xong thì khen: thật là một sự suy nghĩ khôn ngoan! Rồi Ngài đọc bài kệ: man trá trị man trá, đây thật suy tính hay. Dùng lừa đảo phản công, đối trị kẻ lừa đảo. Nếu cho rằng loài chuột có thể ăn lưỡi cày, thì sao các diều hâu lại không mang đứa trẻ? Mất con, ông hãy cho lưỡi cày kẻ đã mất. Người đã mất lưỡi cày, hãy trả con người khác!

Thế là kẻ mất con nhận lại con, kẻ mất lưỡi cày nhận lại lưỡi cày. Cả hai đều phải trả lại những gì mình đã lấy của người kia.

Câu chuyện này dạy một điều rất thực về sự gian lận. Kẻ lừa đảo thường nghĩ mình khôn hơn người. Anh ta bịa ra chuyện chuột ăn lưỡi cày, tưởng rằng không ai bắt bẻ được. Nhưng chính cái cớ ấy lại trở thành thước đo để xử anh ta. Nếu chuột ăn được lưỡi cày bằng sắt, thì diều hâu bắt được trẻ con cũng chẳng có gì lạ. Anh ta không thể vừa nói chuột ăn được sắt, vừa nói diều hâu không bắt được trẻ con.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay gặp những cái cớ kiểu ấy. Có người mượn tiền rồi nói tiền bị mất trộm, nhưng lại không giải thích được vì sao mình vẫn ăn chơi đầy đủ. Có người đi làm trễ, viện cớ kẹt xe, nhưng ngày nào cũng kẹt xe đúng giờ ấy. Có người hứa hẹn đủ điều, đến lúc phải thực hiện thì đổ lỗi cho hoàn cảnh. Những cái cớ ấy nghe qua thì hợp lý, nhưng chỉ cần đem chính cái cớ ấy áp ngược lại, là thấy ngay sự vô lý.

Người lương thiện trong truyện cũng có một bài học cho chúng ta. Anh ta không chửi bới, không đánh nhau. Anh ta chỉ lặng lẽ dùng chính cái lý của kẻ lừa đảo để đối lại. Đó mới là cách xử sự khôn ngoan. Không cần to tiếng. Chỉ cần hỏi một câu đúng chỗ: nếu điều anh nói là thật, thì điều này cũng phải là thật. Còn nếu điều này không thật, thì điều anh nói cũng không thật.

Cho nên, trước khi bịa ra một cái cớ, hãy nhớ câu chuyện năm trăm lưỡi cày. Cái cớ mình đặt ra hôm nay, ngày mai có thể trở thành cái bẫy chụp lấy chính mình. Người ngay thẳng thì không cần cớ. Còn kẻ gian lận, sớm muộn gì cũng bị chính cái cớ của mình trói lại.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Người Lái Buôn Lừa Đảo (Tiền Thân Kùtavànija, số 218) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 200–203 (kệ điểm tựa tr. 202–203)
Bài liên quanCô gái triệu phú và người lưng gùCon cú bay ra không đúng lúcCon bọ say rượu thách đấu con voi