Có những tin đồn bắt đầu từ một tiếng động rất nhỏ, rồi lan ra thành một cơn hoảng loạn rất lớn. Một người nghe nhầm, nói lại cho người khác, người khác lại nói tiếp, chẳng ai kiểm chứng. Đến khi cả đám đông cùng chạy thì không còn ai biết mình đang chạy vì cái gì nữa.
Chuyện này do bậc Đạo sư kể khi Ngài trú tại Kỳ Viên, về một số tà sư ngoại đạo. Các tà sư ngoại đạo này tại nhiều nơi khác nhau gần Kỳ Viên, nằm trên gai, chịu năm cách lửa đốt, bốn ngọn lửa chung quanh và mặt trời ở trên, và thực hành nhiều loại khổ hạnh khác nhau. Bấy giờ, có một số Tỷ-kheo trên đường khất thực từ xa về, trông thấy các tà sư ngoại đạo ấy đang thể hiện những khổ hạnh giả hiệu kia, liền đến hỏi bậc Đạo sư: bạch Thế Tôn, các tà sư ngoại đạo ấy thực hành khổ hạnh như vậy có công đức gì không? Bậc Đạo sư dạy: này các Tỷ-kheo, chẳng có công đức gì, cũng chẳng có giá trị đặc biệt nào trong việc ấy cả. Khi được quán xét và thử nghiệm, nó cũng giống như tiếng động mà con thỏ rừng đã nghe thôi. Rồi do yêu cầu của các Tỷ-kheo, Ngài kể một chuyện đời xưa.
Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra là một con sư tử. Khi đã trưởng thành, ngài sống trong một khu rừng. Bấy giờ, ở gần biển Tây có một khu rừng cây kè lẫn với cây vilva. Một con thỏ rừng sống ở đây, dưới một cây kè nhỏ, bên một gốc cây vilva.
Một hôm, sau khi ăn xong, thỏ đến nằm bên dưới cây kè nhỏ ấy, chợt nghĩ: nếu đất này bị hủy hoại, ta sẽ ra làm sao nhỉ? Ngay lúc ấy, một trái vilva chín rơi xuống trên ngọn lá kè. Nghe tiếng động ấy, thỏ liền nghĩ: đất vững chắc này đang sụp xuống. Thế là nó vụt chạy, chẳng ngoái cổ nhìn lui.
Một con thỏ rừng khác thấy nó phóng đi với vẻ hãi hùng sắp chết, liền hỏi vì sao. Thỏ đáp: xin đừng hỏi tôi. Con thỏ kia cứ chạy theo nó. Nó dừng lại một chốc, chẳng quay nhìn lui mà nói: đất ở đây đang vỡ ra đấy. Nghe thế, con thỏ thứ hai chạy theo nó. Rồi cứ thế, con thỏ này chạy theo con thỏ khác nối nhau thành một trăm ngàn con phóng chạy. Rồi nai, heo rừng, hoẵng, trâu, bò rừng, tê giác, cọp, sư tử và voi trông thấy chúng chạy qua, nghe nói đất sắp vỡ ra thì cũng phóng chạy theo luôn. Thế là cả đám loài vật ấy kéo ra dài cả một do-tuần.
Khi Bồ-tát trông thấy đám loài vật cứ cắm đầu phóng chạy và nghe duyên cớ là đất sắp đến lúc diệt tận, ngài liền nghĩ: chẳng có đâu đất đến lúc diệt tận cả. Chắc chắn phải có một tiếng động nào đó mà chúng đã hiểu lầm và nếu chính ta không nỗ lực thật nhiều thì chúng sẽ chết hết. Ta phải cứu mạng chúng mới được. Với tốc độ của một con sư tử, Bồ-tát phóng đến chân núi trước chúng và ba lần rống lên tiếng rống của sư tử. Chúng quá kinh hãi trước sư tử bèn dừng lại đứng dồn nhau thành một đám hỗn loạn. Sư tử bước vào trong bọn chúng và hỏi tại sao chúng phóng chạy như vậy. Chúng trả lời: đất đang sụp. Sư tử hỏi: ai thấy đất sụp? Chúng đáp: bọn voi biết rõ hết. Hỏi bọn voi, chúng đáp: chúng tôi không biết, bọn sư tử biết. Bọn sư tử lại nói: chúng tôi không biết, bọn cọp biết. Cứ thế hỏi dần qua tê giác, bò rừng, trâu, hoẵng, heo rừng, đến bọn nai, chúng nói: chúng tôi không biết, bọn thỏ rừng biết. Khi bọn thỏ rừng được hỏi, chúng chỉ vào một con thỏ và nói: tên này đã bảo chúng tôi như thế.
Khi bọn thỏ rừng được hỏi, chúng chỉ vào một con thỏ và nói: tên này đã bảo chúng tôi như thế. Bồ-tát hỏi: này ông bạn, có phải đất đang vỡ ra chăng? Thỏ đáp: vâng, thưa ngài, tôi đã thấy như thế. Bồ-tát hỏi: khi bạn thấy thế, bạn đang ở đâu? Thỏ nói: thưa ngài, ở gần biển trong một khu rừng kè xen lẫn với cây vilva, tôi chợt nghĩ: nếu đất này vỡ ra, ta sẽ đi đâu? Ngay lúc ấy, tôi nghe tiếng đất vỡ rồi phóng chạy.
Sư tử nghĩ: rõ ràng là một trái vilva chín đã rơi trên một ngọn lá kè gây nên một tiếng thup và chú thỏ này vội kết luận rằng đất đang đến lúc diệt tận. Sư tử an ủi bầy thú kia và bảo: ta sẽ mang chú thỏ này đi khám phá thật chính xác ngay tại chỗ mà chú ta đã chỉ. Các bạn hãy ở đây cho đến khi ta quay trở lại! Thế rồi đặt thỏ lên lưng mình, ngài phóng tới khu rừng kè, để con thỏ xuống và nói: hãy đi, chỉ chỗ mà bạn đã muốn nói! Thỏ nói: thưa ngài, tôi không dám đâu. Sư tử đáp: đi đi, đừng sợ. Con thỏ không dám đến gần cây vilva, cứ đứng xa mà kêu lên: thưa ngài, đằng kia kìa, đó là nơi tiếng động khủng khiếp ấy.
Sau khi nghe thỏ nói, sư tử liền đến gốc cây vilva, trông thấy chỗ thỏ đã nằm dưới bóng cây kè và thấy trái vilva chín đã rơi trên ngọn lá kè kia. Sau khi đã cẩn thận xác nhận rằng đất không bị vỡ, Bồ-tát liền đặt thỏ lên lưng, phóng về chỗ bọn thú đang đứng, kể cho chúng nghe toàn bộ sự việc và nói: đừng sợ hãi nữa! Quả thật, nếu lúc ấy không nhờ Bồ-tát thì tất cả các con thú kia đều đổ xô vào biển mà chết.
Ba bài kệ được sáng tác ra từ trí tuệ toàn hảo của đức Phật: hãi hùng vì tiếng trái rơi ra, thỏ nọ, một lần vụt chạy xa, tất cả thú kia đều nối gót, rúng lòng vì thỏ hoảng kinh mà. Chúng không xem rõ việc là gì, chuyện nhảm, không đâu, lắng tai nghe, cả đám đều vô cùng rối loạn, với niềm kinh hoảng rất ngu si.
Sau khi chấm dứt bài thuyết giảng, bậc Đạo sư nhận diện tiền thân: bây giờ, Ta chính là con sư tử.
Câu chuyện này buồn cười mà cũng đáng sợ. Buồn cười vì nguyên nhân chỉ là một trái cây rơi trên lá kè, kêu thup một tiếng. Đáng sợ vì chỉ một tiếng ấy mà cả trăm ngàn con thú cắm đầu chạy, suýt nữa lao hết xuống biển mà chết. Không con nào dừng lại hỏi một câu: các anh có ai thấy đất sụp thật không? Con nào cũng tin con trước nó, con trước nó lại tin con trước nữa, cuối cùng chẳng ai biết gì cả, chỉ biết chạy theo nhau.
Trong đời ta, những cơn hoảng loạn như thế xảy ra hoài, chỉ khác hình thức. Một tin đồn trên mạng nói rằng có thứ gì đó độc hại, cả xóm đổ xô đi mua hàng tích trữ. Một người nói rằng chứng khoán sắp sập, cả đám bán tháo theo nhau. Đức Phật gọi những khổ hạnh giả hiệu ấy là giống như tiếng động mà con thỏ rừng đã nghe: nghe thì ghê gớm, xét kỹ thì chẳng có gì.
Muốn không trở thành con thỏ chạy đầu tiên, hay con thú chạy theo sau, chỉ có một cách: dừng lại và hỏi cho rõ. Tiếng động ấy từ đâu ra? Ai là người thấy tận mắt? Có bằng chứng gì không? Con sư tử trong chuyện đã làm đúng ba việc: chặn đám đông lại, truy cho ra nguồn tin đầu tiên, và tự mình đến tận nơi kiểm chứng. Ba việc ấy, ai cũng có thể làm, không cần phải là sư tử.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư