🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con cừu lùi lại không phải để chào

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những dấu hiệu nguy hiểm mà người ta lại tưởng là dấu hiệu tốt. Con chó nhe răng gầm gừ, có người tưởng nó đang cười. Người ta im lặng trước mặt mình, có người tưởng đó là nể phục. Một lời khen xã giao, có người tưởng là tình thật. Nhầm lẫn kiểu ấy, nhẹ thì mất mặt, nặng thì mất mạng. Mà điều đáng sợ là người nhầm thường rất tự tin, càng tự tin càng không chịu nghe ai can.

Chuyện kể rằng, khi đức Phật trú tại Kỳ Viên, có một vị Tỷ-kheo mặc áo bằng da. Áo ngoài, áo trong của ông ta đều bằng da. Một hôm, khi ra khỏi tinh xá để đi khất thực ở thành Xá-vệ, ông đến đấu trường của cừu đực. Một con cừu đực trông thấy ông, liền thối lui để lấy đà húc ông. Vị Tỷ-kheo tự nghĩ: nó làm như thế là để tỏ lòng kính phục ta đấy. Và ông không chịu lùi bước. Con cừu phóng tới húc vào đùi ông, làm ông ngã xuống đất.

Chuyện vị khất sĩ tưởng mình được kính chào ấy được đồn đại trong chúng Tỷ-kheo. Các vị đem ra bàn tán trong pháp đường: vị khất sĩ mặc áo da kia tưởng được kính chào như thế nào và gặp cái chết ra sao. Đức Phật bước vào, hỏi họ đang bàn tán việc gì. Sau khi nghe kể lại, Ngài dạy: này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ mà từ xưa kia cũng thế, tu sĩ ấy tưởng mình được kính chào và rồi phải mang lấy cái chết.

Rồi Ngài kể cho họ một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, Bồ-tát sinh ra trong một gia đình thương gia và hành nghề buôn bán. Bấy giờ, có một khất sĩ nọ mặc quần áo bằng da đang đi khất thực, đến đấu trường của cừu đực và trông thấy một con cừu đực thối lui khi đối diện với ông. Ông tưởng nó làm thế là tỏ dấu hiệu kính trọng nên ông không rút lui. Ông nghĩ: trên toàn cõi đời này, chỉ riêng con cừu này nhận biết các công hạnh của ta. Ông đứng đó, chắp tay giơ lên kính chào và đọc lên một bài kệ, đại ý rằng: con vật hảo tâm tỏ ra khâm phục, trước bậc Bà-la-môn đạo đức cao vời, thú kia, ngươi thiện hảo biết là bao, mong ngươi được vang danh khắp loài vật.

Bấy giờ, một vị thương gia có trí tuệ đang ngồi trong cửa hàng mình, muốn can ngăn vị khất sĩ, liền đọc bài kệ thứ hai, đại ý rằng: Bà-la-môn ơi, chớ khinh thường mà tin nó, nó sẽ húc người ngã xuống đất ngay, cừu đực kia đang lui lại như vậy, để phóng mạnh tới tấn công người đó.

Trong lúc vị thương gia có trí tuệ ấy còn đang nói, con cừu đực phóng tới thật nhanh và húc vào đùi vị khất sĩ làm ông ngã xuống. Ông cuống cuồng lên vì đau đớn và cứ nằm đó kêu than. Sự việc ấy được đức Phật diễn tả bằng bài kệ thứ ba, đại ý rằng: bình bát lật úp và chân bị gãy, người tiếc than thân phận ấy đau buồn, đừng dang tay khóc lóc thật hoài công, mau cứu chữa trước khi người bị giết.

Và vị khất sĩ đọc bài kệ thứ tư, đại ý rằng: kẻ nào tỏ lòng kính cung nơi chẳng xứng, đều sẻ chia số phận của tôi nay, bị cừu kia húc ngã xuống đất đây, tôi phải chết vì lòng tin vụng dại. Ông ta than vãn như thế rồi sau đó chết đi.

Sau khi chấm dứt bài thuyết giảng, đức Phật nhận diện tiền thân: người mặc áo da hôm nay và thời xưa ấy cũng là một. Còn Ta là vị thương gia có trí tuệ kia.

Câu chuyện buồn cười mà thấm. Con cừu lùi lại không phải để chào, mà để lấy đà húc. Vị khất sĩ không hiểu tập tính của cừu, lại tưởng cả thế gian này chỉ có con cừu là hiểu được đạo hạnh của mình. Cái tưởng ấy đến từ đâu? Từ lòng tự cao. Khi một người tin rằng mình cao quý hơn tất cả, thì bất cứ cử chỉ nào của kẻ khác cũng được diễn giải thành sự kính phục. Người ta không còn nhìn sự vật như nó là, mà chỉ nhìn qua lăng kính của cái tôi.

Trong đời thường, chúng ta cũng hay tưởng như vậy. Một người im lặng trước mặt mình, ta tưởng họ nể mình, mà thật ra họ đang kìm cơn giận. Một người gật đầu lia lịa, ta tưởng họ đồng ý, mà thật ra họ chỉ muốn cho qua chuyện. Một người khen ta hết lời, ta tưởng họ quý ta, mà thật ra họ chỉ muốn nhờ vả. Ngược lại, cũng có người chê ta, ta tưởng họ ghét ta, mà thật ra họ đang cảnh báo ta khỏi một tai họa. Nhầm lẫn nào cũng có giá của nó, và cái giá đắt nhất là khi không còn ai dám can ngăn nữa.

May mắn thay, trong truyện này vẫn có một vị thương gia có trí tuệ đứng ra can. Ông nhìn thấy rõ con cừu đang làm gì, và ông nói thẳng. Nhưng vị khất sĩ không nghe, vì ông đã tin chắc vào sự suy diễn của mình. Lời can chỉ có ích khi người nghe còn chịu nghe. Khi cái tôi đã khóa chặt cửa lại, thì lời hay đến mấy cũng không lọt vào được.

Cho nên bài học của truyện này rất giản dị: đừng vội tin vào cách mình diễn giải mọi chuyện. Trước một dấu hiệu chưa rõ, hãy dừng lại một chút, hỏi người có kinh nghiệm, và lùi một bước cho an toàn. Con cừu lùi lại để lấy đà, còn người khôn thì lùi lại để nhìn cho rõ. Người biết lùi đúng lúc không phải là người hèn nhát, mà là người còn sống để mà học tiếp. Còn ai cứ đứng yên giữa đường mà tưởng rằng cả thế gian đang cúi chào mình, thì sớm muộn cũng ngã xuống như vị khất sĩ mặc áo da kia.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 324
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 324 Chuyện Thầy Tu Mặc Áo Da (Cammasāṭaka-jātaka), trang 748–750
Bài liên quanChiếc áo tu không che được lòng thamBốn tràng hoa trời và cái giá của một lời dốiHoàng hậu bị chim thần bắt đi và bài ca của người nhạc công