🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nai chúa thế mạng cho nai mẹ: lòng từ cứu cả đàn nai

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Trong một nhà, một cơ quan, hay một nhóm người cùng làm việc, có khi chỉ cần một người đứng ra nhận phần khó về mình là mọi chuyện êm. Ngược lại, có khi chỉ vì ai cũng đùn đẩy, sợ thiệt, mà cả tập thể rối lên. Người đứng đầu thật sự không phải là người to tiếng nhất, mà là người dám đứng ra khi đến lượt khó. Đức Phật từng kể một câu chuyện về một con nai làm vua của cả đàn nai, để chỉ cho người ta thấy người đứng đầu như thế nào mới đáng gọi là người đứng đầu.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm một con nai chúa màu vàng, thân to lớn bằng con nghé, có năm trăm con nai vây quanh, được gọi là nai chúa Nigrodha, tức là nai Cây Đa. Không xa bao nhiêu, có một con nai chúa khác cũng màu vàng, cũng có năm trăm con nai tùy tùng, tên là nai Sakha, tức là nai Nhành.

Lúc bấy giờ vua Ba-la-nại rất thích săn nai, không có thịt nai thì không ăn cơm. Hằng ngày vua bắt dân chúng bỏ việc, đi săn cùng vua. Dân chúng khổ quá, bèn nghĩ cách: họ gieo cỏ làm mồi, đặt nước uống trong vườn vua, lùa cả hai đàn nai vào trong ấy rồi đóng cửa lại, dâng cho vua. Từ đó vua khỏi phải đi săn nữa, muốn ăn thịt nai thì cứ vào vườn mà bắn.

Nhà vua vào vườn, thấy hai con nai vàng đẹp quá, liền tha chết cho chúng. Nhưng các con nai khác thì khổ. Có khi vua tự bắn, có khi người đầu bếp đến bắn. Đàn nai thấy cung tên là run rẩy bỏ chạy, con nào trúng tên thì bị thương, mệt mỏi, rồi bị giết. Đàn nai đem chuyện ấy báo lên Bồ-tát. Bồ-tát gọi nai Sakha lại, bàn với nhau: nhiều con nai bị hại, đằng nào cũng phải chết, nhưng đừng để chúng bị tên bắn một cách vô ích. Hãy để các con nai thay phiên nhau đi đến chỗ chết. Một ngày là phiên đàn của tôi, một ngày là phiên đàn của bạn. Con nào đến phiên thì cứ đi đến, nằm xuống, đặt đầu vào chỗ phải chết. Làm vậy, các con nai khác khỏi bị thương.

Nai Sakha đồng ý. Từ đó, cứ đến phiên mình, một con nai đi đến, nằm xuống, đặt cổ vào chỗ bị giết. Người đầu bếp đến, bắt con nai nằm đấy đem đi. Mọi chuyện cứ êm như vậy, cho đến một hôm đến phiên một con nai cái có mang trong đàn nai Sakha. Nai cái đến gặp Sakha, thưa rằng nó có thai, sắp sanh con, như vậy là hai mạng sống cùng đến phiên, xin cho qua phiên của nó. Nai Sakha nói: không thể bảo những con nai khác thế phiên cho ngươi được. Ngươi hãy chịu những gì sẽ đến với ngươi, hãy đi đi.

Nai cái không được chấp thuận, liền đi đến Bồ-tát trình bày sự việc. Bồ-tát nghe xong liền nói: được, hãy đi đi, ta sẽ bỏ qua phiên của ngươi. Rồi nai chúa tự mình đi đến, đặt đầu vào chỗ chết nằm chờ. Người đầu bếp thấy vậy ngạc nhiên: con nai chúa đã được tha khỏi chết, nay lại nằm ở chỗ chết này, là cớ sao? Kẻ ấy đi báo cho vua hay. Nhà vua lập tức lên xe, đi đến với đoàn tùy tùng đông đảo, thấy Bồ-tát, liền hỏi: này bạn nai chúa, ta đã tha khỏi chết cho ngươi, sao nay ngươi nằm ở đây?

Bồ-tát đáp: thưa Đại Vương, một con nai cái đến gặp tôi, xin một con khác thay phiên cho nó. Tôi không thể bắt một con nào khác chịu đau đớn vì bị chết được. Tôi quyết định cho con nai cái ấy mạng sống của tôi, nhận lấy cái chết thay cho con nai cái, nên nằm ở đây. Vua nghe vậy cảm động, nói rằng từ trước đến nay, vua chưa từng thấy giữa loài người có ai đầy đủ kham nhẫn, hòa ái, từ bi như nai chúa. Vua bằng lòng, bảo nai chúa đứng dậy, vua sẽ cho nai chúa và con nai cái ấy thoát khỏi sợ hãi.

Nhưng nai chúa không đứng dậy ngay. Nó hỏi: thưa bậc nhân chủ, có hai con nai được thoát khỏi sợ hãi, đàn nai còn lại thì thế nào? Vua nói sẽ cho cả đàn nai thoát khỏi sợ hãi. Nai chúa lại hỏi: các con nai được thoát khỏi sợ hãi, nhưng các loài sinh vật bốn chân khác thì sao? Vua nói cũng cho chúng thoát khỏi sợ hãi. Nai chúa hỏi tiếp: các loài bốn chân được thoát khỏi sợ hãi, nhưng các đàn chim thì thế nào? Vua nói cũng cho chúng thoát khỏi sợ hãi. Nai chúa lại hỏi: các loại chim được thoát khỏi sợ hãi, nhưng còn đàn cá sống trong nước thì thế nào? Vua nói cũng sẽ cho chúng thoát khỏi sợ hãi. Như vậy, con nai chúa đã xin vua được thoát khỏi sợ hãi cho tất cả chúng sanh.

Rồi nai chúa đứng dậy, khuyên nhà vua thọ năm giới, sống theo chánh pháp, xử sự đúng chánh pháp đối với cha mẹ, con cái, đối với mọi người trong nước. Nhà vua nghe lời, suốt đời làm các công đức. Còn nai chúa sống ở đấy cho hết tuổi thọ, rồi cùng đàn nai đi theo nghiệp của mình. Nai cái sau đó sanh một con nai đực đẹp như nụ hoa. Nai con đi chơi với đàn nai Sakha, nai mẹ khuyên con, bắt đầu từ nay chớ đi tới Sakha, nên đi tới Nigrodha, và nói lên bài kệ: Sống với Ni-gro-dha, chớ sống với Sa-kha! Chết với Ni-gro-dha, hơn sống với Sa-kha.

Câu kệ ấy nghe qua tưởng chỉ là chuyện của loài nai, nhưng ngẫm kỹ thì là chuyện của người. Sống với người tốt, chết với người tốt, vẫn hơn sống với kẻ xấu. Người tốt không phải là người nói hay, mà là người khi khó khăn thì đứng ra, khi có lợi thì nhường đi. Nai Sakha cũng là vua một đàn, cũng màu vàng, cũng oai phong, nhưng đến lúc nai cái có mang xin hoãn phiên, Sakha bảo nó cứ chịu chết đi. Còn nai Nigrodha thì khác, nó không bắt ai thế mạng cho ai, nó tự mình nằm xuống thay. Cái khác nhau giữa hai vị vua ấy chỉ có một điều, là lòng từ bi có thật hay không.

Trong đời mình, ai cũng có lúc làm Sakha, ai cũng có lúc làm Nigrodha. Khi trong nhà có việc khó, có người đùn cho người khác, có người tự nhận lấy. Khi trong nhóm có lỗi, có người đổ cho người yếu nhất, có người đứng ra nhận phần mình. Người ta nhớ mãi không phải vì chức vụ, mà vì lúc khó khăn người ấy đã làm gì. Người dám đứng ra gánh thay cho người yếu hơn mình, thì người ta tin, người ta theo, dù người ấy không có chức gì cả.

Chuyện này còn dạy mình một điều nữa, là lòng từ bi thật thì không dừng lại ở người thân của mình. Nai chúa xin tha cho hai con nai, rồi xin cho cả đàn, rồi xin cho loài bốn chân, loài chim, loài cá. Từ bi mà chỉ thương người nhà mình thì còn nhỏ. Từ bi lớn là thương cả những kẻ không liên quan gì đến mình. Một tấm lòng tốt có thể làm người khác tốt theo.

Cho nên, sống với ai, làm việc với ai, mình cứ nhìn vào lúc khó khăn mà chọn. Người tốt không phải là người chưa từng làm mình buồn, mà là người khi mình yếu nhất, họ không bỏ mình, không đẩy mình ra chịu thay. Như nai mẹ dặn nai con, sống với Nigrodha, chớ sống với Sakha. Chết với Nigrodha, hơn sống với Sakha. Được ở bên người tốt, dù khổ cũng là có chỗ dựa. Ở bên kẻ xấu, dù sướng cũng là đang đứng trên bờ vực.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 12
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch) — Chuyện 12: Con Nai Cây Đa (Tiền Thân Nigrodhamiga), tr. 45–50
Bài liên quanCon chó đầu đàn minh oan cho cả loài chó: đừng phạt khi chưa biết ai có tộiGiữ nước giữa sa mạc: người trí không nghe lời kẻ lạMột sợi tóc bạc khiến vua bỏ ngôi báu